Cơ chế đáng chú ý không nằm ở việc ICE có bắt người hay không, mà ở cách cơ quan này diễn giải lại một ngoại lệ hẹp để lách các lệnh tòa. Theo hướng dẫn năm 2021 được khôi phục hồi tháng 5, ICE chỉ được bắt người tại tòa di trú trong các trường hợp hiếm như nghi ngờ an ninh quốc gia, nguy cơ tử vong tức thời, hoặc truy đuổi nóng. Một viên chức ICE tên Roberto Rodriguez đã nộp bản khai lập luận rằng chính tòa án lại là nơi an toàn nhất để bắt giữ, vì bắt người ngoài đường ở các thành phố trú ẩn dễ gây biểu tình. Đó chính là cách ICE biến ngoại lệ thành quy tắc chung. Ở một mặt trận khác, thẩm phán liên bang P. Casey Pitts tại California vừa ra phán quyết 71 trang khẳng định ICE vi phạm Luật Thủ tục Hành chính khi âm thầm bỏ giới hạn 12 giờ tạm giữ và mở rộng quyền bắt người tại tòa hồi năm 2025 mà không giải trình lý do — một sự đảo ngược so với chính sách hạn chế áp dụng suốt từ 2014 đến 2025.
Tuân thủ đúng lịch hẹn tòa di trú, vốn từng là bằng chứng thiện chí, giờ lại là thời điểm rủi ro nhất.
Ai là người bị ảnh hưởng trực tiếp
Đây không phải chuyện trừu tượng với cộng đồng gốc Việt. Hệ thống tòa di trú hiện có tồn đọng hơn 3,7 triệu hồ sơ, phần lớn là người xin tị nạn, người chờ điều chỉnh diện thường trú và người cao tuổi tị nạn thế hệ đầu vẫn phải đến trình diện định kỳ. Riêng tại trụ sở 26 Federal Plaza ở Manhattan, ICE và Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới (CBP) đã bắt hơn 1.000 người trong một năm qua, kể cả trẻ em, nhiều người trong số đó vừa hoàn tất phiên điều trần và được hẹn ngày quay lại theo đúng lịch. Thực tế này từng phổ biến ở New York hơn bất kỳ thành phố lớn nào khác dưới chính sách của chính quyền Trump. Với người gốc Việt đang giữ diện bảo lãnh, chờ thẻ xanh hay theo đuổi đơn xin tị nạn, việc tuân thủ đúng lịch hẹn tòa — vốn được xem là bằng chứng thiện chí — giờ lại có thể trở thành thời điểm rủi ro nhất.
Rủi ro không dừng ở cửa tòa án
Một biên bản nội bộ do quyền giám đốc ICE Todd Lyons ký ngày 12/5/2025 còn cho phép nhân viên phá cửa vào nhà dựa trên lệnh hành chính, thay vì lệnh do thẩm phán ký như thông lệ suốt nhiều thập niên. Theo giới phân tích pháp lý, điều này đi ngược án lệ Payton kiện New York năm 1980 của Tối cao Pháp viện Mỹ, vốn yêu cầu lệnh do thẩm phán ký mới được vào nhà bắt người. Với gia đình gốc Việt có thành viên chưa hoàn tất thủ tục di trú, ranh giới giữa "lệnh hành chính" và "lệnh tư pháp" — vốn nghe có vẻ kỹ thuật — lại quyết định việc ICE có quyền gõ cửa nhà riêng hay không.
Cái giá cao nhất: mạng người
Hậu quả nghiêm trọng nhất của việc mở rộng quyền hành động đã xảy ra tại Houston, nơi nhân viên ICE bắn chết một người đàn ông trong một vụ chặn xe, khiến gia đình nạn nhân và các tổ chức bênh vực người nhập cư đòi điều tra độc lập. Nạn nhân được xác định là ông Lorenzo Salgado Araujo; con trai ông đã lên tiếng tại buổi họp báo sau khi biết tin cha mình qua đời.
Điều cần theo dõi
Bạn đọc có người thân đang trong quy trình di trú nên lưu ý ba điểm: thứ nhất, các vụ kiện tại New York và California đang buộc ICE giải trình cụ thể từng vụ bắt giữ, kết quả kháng cáo sắp tới sẽ định hình phạm vi ngoại lệ "an toàn công cộng". Thứ hai, biên bản cho phép vào nhà không cần lệnh thẩm phán vẫn đang bị thách thức trước tòa và chưa áp dụng thống nhất toàn quốc. Thứ ba, việc có luật sư đồng hành khi đến tòa di trú — dù không được chính phủ chỉ định miễn phí — vẫn là biện pháp thực tế nhất để giảm rủi ro bị bắt giữ bất ngờ ngay tại hành lang tòa án.