Chiến sự Mỹ-Iran tái bùng, dân gốc Việt lo giá xăng và thị trường chao đảo

Tiền lệ cũ: Từ Soleimani đến Khamenei

Căng thẳng hiện tại không phải lần đầu. Iran đã tuyên bố trả thù Mỹ từ năm 2020, sau khi ông Trump ra lệnh không kích giết tướng Qassem Soleimani. Sáu năm sau, lịch sử lặp lại ở quy mô lớn hơn: lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng trong một cuộc không kích do Mỹ và Israel thực hiện vào ngày 28 tháng 2, cùng với con gái, con rể và cháu gái ông. Bài học từ vụ Soleimani là: các lời đe dọa trả thù công khai thường kéo theo nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, đối đầu âm ỉ qua trung gian ngoại giao — không nhất thiết bùng nổ thành chiến tranh toàn diện ngay lập tức, nhưng cũng không bao giờ thực sự kết thúc.

Điều vừa xảy ra

Tại lễ tang kéo dài nhiều ngày, nơi truyền thông Iran ước tính 41 đến 43 triệu người tham dự, đám đông đã hô vang khẩu hiệu đòi giết chết ông Trump. Ông Trump phản ứng bằng một bài đăng trên Truth Social, tuyên bố đã có 1.000 tên lửa trong tình trạng sẵn sàng nhắm vào Iran. Trong một cuộc phỏng vấn khác, ông còn nói mình bất ngờ vì đám đông đông đảo và ngờ rằng cảnh tang lễ có thể là giả tạo, khiến Đại sứ quán Iran tại Armenia ra tuyên bố phản bác gay gắt. Trước đó, ông Trump từng cho rằng cuộc chiến đã khiến Iran mong muốn đạt thỏa thuận đến mức Mỹ phải cho họ một tuần nghỉ vì tang lễ.

Vì sao chuyện này chạm tới túi tiền người Việt ở Mỹ

Cơ chế tác động không phải là lý thuyết. Xung đột Mỹ-Iran từng kéo theo hàng loạt cuộc tấn công vào tàu chở dầu và cơ sở quân sự gần Eo biển Hormuz — tuyến hàng hải chiếm phần lớn lượng dầu thô thế giới đi qua. Bất kỳ đợt leo thang mới nào cũng có thể đẩy giá dầu và giá xăng tăng vọt, ảnh hưởng trực tiếp tới các chủ tiệm nail, nhà hàng và người cao tuổi sống bằng thu nhập cố định — nhóm nhạy cảm nhất với lạm phát. Riêng chiến dịch quân sự vừa qua đã tiêu tốn khoảng 1.000 tên lửa Tomahawk, mỗi chiếc trị giá 2 đến 2,5 triệu USD, trong khi năng lực sản xuất của Mỹ chỉ khoảng 90 đến 100 tên lửa mỗi năm — một chi phí khổng lồ có thể tác động tới ngân sách liên bang và thị trường chứng khoán, nơi nhiều gia đình gốc Việt có quỹ hưu trí 401k.

Ngoại giao vẫn chưa chết hẳn

Dù lời lẽ căng thẳng, các kênh đàm phán gián tiếp vẫn hoạt động. Vòng đàm phán dự kiến tại Geneva đã bị hủy, nhưng đoàn trung gian Qatar vẫn tới Tehran và Ngoại trưởng Iran có mặt tại Oman để bàn về an ninh Eo biển Hormuz. Một thỏa thuận ngừng bắn đạt được từ tháng 4 và được gia hạn vô thời hạn vẫn đang được duy trì một cách mong manh. Thủ tướng Pakistan cũng đã điện đàm kêu gọi hai bên kiềm chế. Diễn biến này cho thấy giới ngoại giao khu vực, kể cả các nước từng bị coi là trung gian trung lập, đang lo ngại một cuộc chiến toàn diện hơn là mong muốn nó.

Điều cần theo dõi

Giới quan sát, trong đó có NDTV, tiếp tục theo dõi sát phản ứng của tân lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei — người chưa xuất hiện công khai kể từ khi kế nhiệm cha. Người gốc Việt nên chú ý ba điểm: giá nhiên liệu tại bơm xăng địa phương, biến động thị trường chứng khoán ngắn hạn, và các cảnh báo đi lại của Bộ Ngoại giao Mỹ nếu quý vị có kế hoạch bay qua khu vực Trung Đông hoặc có người thân đang phục vụ trong quân đội Mỹ tại đó.