Lần gần nhất một quốc vương vùng Vịnh từ bỏ ngai vàng khi còn sống, chứ không đợi đến khi qua đời, chính là Sheikh Hamad hồi năm 2013 — và cách ông làm điều đó vẫn là thước đo cho mọi cuộc chuyển giao quyền lực trong khu vực đến tận hôm nay. Ông tự nguyện chuyển giao quyền lực cho con trai Sheikh Tamim sau 18 năm cầm quyền, một hành động mà giới quan sát khu vực xem là bất thường giữa các triều đại quân chủ cha truyền con nối ở vùng Vịnh, nơi ngôi vị thường chỉ đổi chủ khi người đứng đầu qua đời hoặc bị lật đổ. Bản thân Sheikh Hamad cũng lên nắm quyền theo cách bất thường: ông giành quyền từ cha mình trong một cuộc đảo chính không đổ máu năm 1995, và một năm sau còn phải đối mặt một âm mưu đảo chính ngược do chính cha ông được cho là hậu thuẫn.
Ông lên ngôi bằng đảo chính, nhưng rời ngôi bằng một cái cúi đầu tự nguyện hiếm thấy ở vùng Vịnh.
Cỗ máy quyền lực ông để lại
Dưới thời Sheikh Hamad, GDP của Qatar được cho là tăng hơn 24 lần, đưa nước này trở thành nhà xuất khẩu khí hóa lỏng lớn nhất thế giới với công suất lên tới 77 triệu tấn mỗi năm theo số liệu chính phủ Qatar. Ông cũng là người đứng sau việc thành lập Al Jazeera năm 1996 — mạng truyền hình từng phát cả các tuyên bố của al-Qaida, đồng thời trở thành công cụ quyền lực mềm giúp Qatar có tiếng nói vượt xa quy mô dân số chỉ khoảng 3 triệu người, trong đó phần lớn là lao động nước ngoài. Song song đó, Qatar duy trì quan hệ quân sự chặt với Washington, biến nước này thành trung tâm hậu cần của Lầu Năm Góc sau vụ khủng bố 11/9.
Ai được, ai mất từ chính sách đối ngoại của ông
Chính sách ngoại giao của Sheikh Hamad tạo ra cả đồng minh và kẻ thù. Qatar làm trung gian hòa giải ở Sudan, Lebanon và giữa Hamas với Fatah, nhưng cũng bị chỉ trích vì hậu thuẫn các nhóm liên quan đến tổ chức Anh em Hồi giáo trong phong trào Mùa xuân Ả Rập — điều khiến quan hệ với Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất rạn nứt nghiêm trọng, theo New York Post phản ánh những chỉ trích này. Hệ quả kéo dài đến tận thời con trai ông: Bahrain, Egypt, Saudi Arabia và UAE đã tiến hành cấm vận Qatar nhiều năm một phần vì các chính sách từ thời cha của Tamim. Qatar cũng chọn con đường khác biệt khi không theo Bahrain và UAE trong việc công nhận Israel năm 2020, duy trì lập trường trung gian với cả Iran và các nhóm liên kết với Iran.
Điều cần theo dõi tiếp
Hiện tại, phản ứng quốc tế đã bắt đầu định hình lại bức tranh địa chính trị: Tổng thống Egypt Abdel Fattah el-Sisi cùng lãnh đạo UAE đã gửi lời chia buồn, cho thấy dù từng có rạn nứt, các nước vùng Vịnh vẫn coi trọng vai trò lịch sử của Sheikh Hamad. Qatar đã công bố quốc tang kéo dài 4 ngày, một cử chỉ mang tính nghi thức nhưng cũng là phép thử cho sự ổn định nội bộ dưới thời Tamim, người giờ đã cầm quyền hơn một thập niên. Với Washington, câu hỏi thực chất là liệu Doha có tiếp tục vai trò trung gian cho các cuộc đàm phán liên quan đến Dải Gaza và Taliban — di sản ngoại giao mà Sheikh Hamad đặt nền móng — hay chính sách đối ngoại của Qatar sẽ dịch chuyển khi thế hệ lãnh đạo cũ dần rút khỏi vũ đài. Với giới đầu tư quốc tế, sự ổn định của mô hình chuyển giao quyền lực êm thấm mà ông tạo ra năm 2013 vẫn là chỉ dấu quan trọng cho niềm tin vào các cam kết dài hạn của Qatar, từ hợp đồng khí đốt đến các thỏa thuận thể thao và hàng không mà nước này đã ký với phương Tây.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.