Luật biển chỉ có ý nghĩa khi các cường quốc chọn tôn trọng nó, không phải khi họ chọn vũ lực.
Một eo biển, hai cách hiểu luật
Căng thẳng quanh Hormuz không đơn thuần là một cuộc đọ súng — đó là cuộc tranh chấp về việc ai có quyền định đoạt luật lệ trên một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới. Theo East Asia Forum, Vệ binh Cách mạng Iran từng công bố bản đồ tuyên bố quyền kiểm soát một vùng rộng của eo biển, bao gồm cả phần lãnh hải của Oman và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, kèm kế hoạch thu phí quá cảnh và bảo hiểm bằng bitcoin. Vấn đề là quyền quá cảnh qua các eo biển quốc tế được xác lập bởi Điều 38 Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc, và Điều 44 cấm quốc gia ven biển cản trở việc đi lại — những nguyên tắc được xem là luật tập quán quốc tế dù Mỹ và Iran không phải thành viên công ước.
Khi thỏa thuận bị xé bỏ
Căng thẳng bùng lên sau khi chính quyền politicalwire.com ghi nhận Mỹ không kích Iran hôm thứ Bảy, đáp trả vụ Vệ binh Cách mạng tấn công một tàu đang di chuyển qua Hormuz. Theo DW, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf cáo buộc Washington vi phạm một thỏa thuận ký giữa hai nước vào tháng 6/2026 — văn bản trong đó Iran cam kết sẽ có "bố trí" để bảo đảm tàu thương mại đi lại an toàn. Từ góc nhìn Tehran, việc Mỹ dùng vũ lực thay vì đàm phán là hành vi phá vỡ cam kết đó; từ góc nhìn Washington, chính việc Iran tự phong quyền thu phí và bắn cảnh cáo tàu dân sự mới là hành vi phá vỡ trật tự hàng hải quốc tế.
Ai thắng, ai thiệt
Theo The Guardian, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tấn công ít nhất 140 mục tiêu gồm cơ sở tên lửa, hải quân và mạng lưới liên lạc của Iran, còn Iran đáp trả bằng tên lửa nhắm vào một căn cứ không quân Mỹ tại Qatar. LiveNOW from FOX ghi nhận đây đã là đợt không kích thứ ba của Mỹ, trong khi giới chức Mỹ khẳng định các cuộc đàm phán ngừng bắn không thể tiến triển nếu eo biển chưa được đảm bảo an toàn. Cái giá cụ thể nhất, ít nhất trong ngắn hạn, rơi vào chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu và các hãng vận tải biển buộc phải định tuyến lại hoặc chấp nhận rủi ro cao hơn — một chi phí mà cuối cùng người tiêu dùng Mỹ, kể cả người gốc Việt, đều gánh chịu qua giá nhiên liệu, không khác gì bất kỳ nhóm dân số nào khác.
Điều cần theo dõi tiếp
Trên Politico, cơ quan này xác nhận ngắn gọn rằng Mỹ đang không kích Iran để đáp trả vụ tấn công tàu dân sự — nhưng câu hỏi lớn hơn là liệu vòng đàm phán do Oman làm trung gian có thể cứu được thỏa thuận đình chiến hay không. Tại hội nghị NATO, theo BBC, Tổng thống Donald Trump nói Mỹ "có thể" sẽ không kích Iran lần nữa và cho rằng đợt tấn công sẽ nhanh gọn — một tuyên bố cho thấy Washington coi vũ lực là công cụ mặc định hơn là ngoại giao. Nếu Iran giữ nguyên yêu sách thu phí và Mỹ tiếp tục đáp trả bằng quân sự, không có cơ chế pháp lý quốc tế nào đủ mạnh để buộc hai bên tuân thủ — luật biển chỉ có ý nghĩa khi các cường quốc chọn tôn trọng nó.
Độc giả theo dõi thị trường năng lượng nên chú ý sát các cuộc gặp giữa ngoại trưởng Iran và Oman cùng khả năng giá dầu biến động mạnh nếu Hormuz — tuyến vận chuyển khoảng một phần năm sản lượng dầu khí toàn cầu — tiếp tục bị đóng.