Cái chết bất ngờ của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham hôm thứ Bảy đã kích hoạt một quy trình pháp lý phức tạp mà rất ít người Mỹ để ý tới cho đến khi nó xảy ra ngay tại tiểu bang của mình. Graham, 71 tuổi, được xác nhận qua đời tối thứ Bảy sau một cơn bệnh đột ngột; một báo cáo sơ bộ của giám định y khoa cho biết ông bị rách động mạch chủ. Xe cứu thương được điều đến nhà ông gần khu Capitol lúc 8 giờ 27 tối, và nhân viên y tế đã hô hấp nhân tạo (CPR) ngay tại hiện trường theo ghi nhận liên lạc của lực lượng cấp cứu.
Ngay sau khi tin tức được xác nhận, câu hỏi lớn nhất đặt ra là: ai sẽ ngồi vào ghế Thượng viện đó? Theo luật South Carolina, Thống đốc Henry McMaster có quyền chỉ định người tạm thay thế để giữ ghế cho đến ngày 3/1 năm sau — và luật tiểu bang không buộc ông phải chọn người cùng đảng với Graham, dù trên thực tế điều đó gần như chắc chắn xảy ra vì McMaster cũng là người Cộng hòa. Việc chỉ định này chỉ là tạm thời; cử tri mới là người quyết định ai giữ ghế lâu dài.
Song song với việc chỉ định tạm thời, một cuộc bầu cử đặc biệt sẽ được tổ chức để chọn người kế nhiệm chính thức. Thời gian nộp đơn ứng cử kéo dài từ ngày 21 đến 28/7, theo giám đốc điều hành Ủy ban Bầu cử South Carolina Conway Belangia được WYFF News 4 dẫn lời. Cuộc bầu cử sơ bộ đặc biệt sẽ diễn ra vào ngày 11/8, vòng bầu cử bổ sung (nếu cần) vào ngày 25/8, và tổng tuyển cử vào ngày 3/11 — cùng ngày với cuộc bầu cử thống đốc và các vị trí khác của tiểu bang.
Một số cái tên đang được nhắc đến như ứng viên tiềm năng thay Graham bao gồm Dân biểu Nancy Mace, Dân biểu Ralph Norman, Phó Thống đốc Pamela Evette và Dân biểu Russell Fry — người đại diện khu vực Myrtle Beach và đã hai nhiệm kỳ tại Hạ viện. Đáng chú ý, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, người từng sống ở South Carolina trước khi vào chính quyền Trump, đã nhận được nhiều cuộc gọi thăm dò nhưng không có ý định tranh cử. Về phía Dân chủ, bác sĩ nhi khoa Annie Andrews ở Charleston đã giành được đề cử và đã huy động hơn 8 triệu USD cho chiến dịch, nhiều hơn số tiền Graham có trong tay trước khi ông qua đời.
Ở 46 trong 50 tiểu bang Mỹ, thống đốc có quyền chỉ định người tạm thay ghế Thượng viện trống cho đến khi có bầu cử.
Bối cảnh: Vì sao Graham quan trọng với Thượng viện
Graham từng là luật sư trong Không quân và bước vào Hạ viện trước khi được bầu vào Thượng viện năm 2002. Ông từng ra tranh cử tổng thống năm 2016 và đã phục vụ hơn hai thập niên tại Thượng viện, giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Thượng viện và là thành viên cấp cao của Ủy ban Chuẩn chi. Ngay trước khi qua đời, ông vừa trở về từ một chuyến đi Ukraine và cùng Thượng nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal công bố một gói trừng phạt Nga mang tính lưỡng đảng. Cái chết của ông xảy ra đúng lúc Đảng Cộng hòa, đang nắm giữ đa số 53-47 ghế tại Thượng viện, phải xử lý các đề cử quan trọng cho vị trí Bộ trưởng Tư pháp và Giám đốc Tình báo Quốc gia — những việc Graham, với vai trò trong Ủy ban Tư pháp, lẽ ra sẽ tham gia trực tiếp.
Đây có phải là điều bất thường?
Việc một ghế Thượng viện trống do qua đời không phải chuyện hiếm trong lịch sử Mỹ, nhưng cách xử lý lại khác nhau tùy tiểu bang. Ở 46 tiểu bang, thống đốc có quyền chỉ định người tạm thay thế cho đến khi có bầu cử; chỉ bốn tiểu bang — Kentucky, North Dakota, Rhode Island và Wisconsin — buộc phải lấp khoảng trống hoàn toàn bằng bầu cử đặc biệt mà không có giai đoạn chỉ định tạm thời. South Carolina thuộc nhóm đa số, nên tình huống hiện tại là quy trình chuẩn, không phải một ngoại lệ pháp lý. Về mặt chính trị, ghế này gần như chắc chắn vẫn thuộc về Đảng Cộng hòa: không có ứng viên Dân chủ nào thắng ghế Thượng viện tại South Carolina trong nhiều thập niên, và năm 2020 Graham đã thắng đối thủ Dân chủ Jaime Harrison với cách biệt 10 điểm phần trăm. Ở các tiểu bang khác, phản ứng chính trị đối với sự ra đi của Graham cũng lan rộng ra ngoài South Carolina, khi các nhà lập pháp California cũng đưa ra bình luận công khai về ông, cho thấy vị trí của Graham vượt ra ngoài phạm vi một tiểu bang.
Một yếu tố ít được chú ý nhưng có thể ảnh hưởng đến lịch trình là quy định liên bang buộc lá phiếu quân sự và cử tri ở nước ngoài phải được gửi đi 45 ngày trước bất kỳ cuộc bầu cử liên bang nào — điều này đặt áp lực thời gian lên Ủy ban Bầu cử South Carolina khi họ phải xác định tư cách cử tri cho vòng sơ bộ ngày 11/8, bao gồm cả việc xử lý các bản tuyên thệ cử tri đã ký trong tháng 6. So với các cuộc bầu cử liên bang thường lệ diễn ra theo lịch cố định, quy trình lấp khoảng trống ghế trống này diễn ra nhanh hơn nhiều và đòi hỏi bộ máy bầu cử tiểu bang phải vận hành gấp gáp trong vòng vài tuần.
Điều đáng ghi nhận thêm là mức độ tham gia của cử tri trẻ trong các cuộc bầu cử đặc biệt như thế này thường thấp hơn hẳn so với các nhóm cử tri lớn tuổi — một xu hướng từng được ghi nhận ở các tiểu bang lân cận như North Carolina, nơi cử tri thuộc thế hệ Millennial và Gen Z có tỷ lệ đi bầu thấp nhất trong các nhóm tuổi, dù họ chiếm phần đông và đa dạng nhất về sắc tộc trong số cử tri tiềm năng.
Ai sẽ tạm thời giữ ghế Thượng viện của Graham trước khi có bầu cử?
Thống đốc Henry McMaster sẽ chỉ định một người tạm thay thế để giữ ghế cho đến ngày 3 tháng 1 năm sau. Luật South Carolina không buộc ông phải chọn người cùng đảng với Graham, nhưng vì McMaster là người Cộng hòa nên người được chọn gần như chắc chắn cũng thuộc Đảng Cộng hòa.
Khi nào cử tri thực sự được bầu người thay thế chính thức?
Có ba mốc quan trọng: bầu cử sơ bộ đặc biệt vào ngày 11 tháng 8, vòng bầu cử bổ sung nếu cần vào ngày 25 tháng 8, và tổng tuyển cử vào ngày 3 tháng 11 cùng lúc với các cuộc bầu cử khác của tiểu bang. Người thắng tổng tuyển cử sẽ giữ ghế phần còn lại của nhiệm kỳ.
Đảng Dân chủ có cơ hội thắng ghế này không?
Về mặt lý thuyết có, vì bác sĩ nhi khoa Annie Andrews đã giành đề cử Dân chủ và huy động được số tiền vận động lớn hơn cả Graham trước khi ông qua đời. Nhưng trên thực tế, khả năng này rất thấp vì Đảng Dân chủ đã không thắng ghế Thượng viện nào ở South Carolina trong nhiều thập niên, và bản thân Graham từng thắng đối thủ Dân chủ với cách biệt hai con số.
Việc lấp ghế trống theo cách này có phải chuyện bất thường hay chưa từng có tiền lệ?
Không. Đây là quy trình chuẩn mà đa số tiểu bang Mỹ áp dụng — 46 trong 50 tiểu bang cho phép thống đốc chỉ định người tạm thay thế trước khi tổ chức bầu cử chính thức. Chỉ có bốn tiểu bang khác đòi hỏi bầu cử đặc biệt ngay từ đầu mà không qua giai đoạn chỉ định tạm thời, nên trường hợp của South Carolina hoàn toàn nằm trong khuôn khổ pháp lý thông thường.
Tại sao sự ra đi của một thượng nghị sĩ lại ảnh hưởng đến các cuộc bỏ phiếu quan trọng ở Washington?
Đảng Cộng hòa hiện chỉ giữ đa số sít sao 53 trên 47 ghế tại Thượng viện, nên mỗi lá phiếu đều có trọng lượng lớn, đặc biệt khi Thượng viện đang phải xử lý các đề cử nội các quan trọng. Việc thiếu vắng một thành viên cấp cao trong Ủy ban Tư pháp và Ủy ban Ngân sách như Graham có thể làm chậm hoặc thay đổi cục diện của những cuộc bỏ phiếu này trong ngắn hạn.