Từ thông báo chính thức của DHS ↗
Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (DOJ), theo chỉ thị của Sắc lệnh Hành pháp 14224 do Tổng thống Trump ký — sắc lệnh này thu hồi Sắc lệnh 13166 ban hành năm 2000 dưới thời Tổng thống Clinton — đã rút bản hướng dẫn về LEP ban hành năm 2022, vốn chỉ đạo các cơ quan đánh giá và tăng cường chính sách tiếp cận ngôn ngữ, và công bố một bản ghi nhớ mới hướng dẫn triển khai sắc lệnh vào tháng 4/2025. Đây là văn bản diễn giải cách các cơ quan, bệnh viện, trường học nhận tiền liên bang phải tuân thủ Title VI của Đạo luật Dân quyền 1964 khi phục vụ người không rành tiếng Anh. Quý độc giả có thể tra cứu các sắc lệnh và thông báo liên bang liên quan qua hệ thống Federal Register.
Cần phân biệt rõ: động thái này chỉ rút bản hướng dẫn diễn giải, không sửa đổi luật Title VI. Sắc lệnh mới không thể và không tìm cách xóa bỏ các khía cạnh của luật dân quyền vốn buộc phải dỡ bỏ rào cản ngôn ngữ đối với các chương trình và dịch vụ được liên bang tài trợ. Nhưng khi thiếu văn bản hướng dẫn cụ thể, các bệnh viện, phòng khám, trường học, tòa án địa phương sẽ mất đi khung tham chiếu để biết mình phải làm gì: có bắt buộc bố trí thông dịch viên, dịch đơn từ, hay treo bảng thông báo song ngữ hay không.
Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Trump ký Sắc lệnh Hành pháp 14224 tuyên bố Anh ngữ là ngôn ngữ chính thức của Hoa Kỳ mang tính biểu tượng. Sắc lệnh không xóa bỏ các luật liên bang khác vẫn buộc cơ quan chính phủ cung cấp hỗ trợ đa ngôn ngữ trong bầu cử, y tế và giáo dục, và cũng không cấm các cơ quan tiếp tục cung cấp dịch vụ bằng tiếng Tây Ban Nha, tiếng Hoa hay các ngôn ngữ khác.
Với cộng đồng gốc Việt, nhóm có thể bị ảnh hưởng là người cao tuổi đi khám bệnh, cha mẹ làm việc với trường học của con, hoặc người mới định cư cần giao dịch với cơ quan xã hội — những nơi lâu nay dựa vào hướng dẫn của liên bang để biết mình có quyền yêu cầu thông dịch. Việc giảm giám sát liên bang và để các cơ quan tự quyết định thời điểm và cách cung cấp dịch vụ bằng ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh có thể tạo ra sự bất định về cách triển khai và tuân thủ, dẫn tới sự tùy tiện giữa nơi này với nơi khác. Việc rút hướng dẫn hiện hành tạo ra sự bất định mới cho chính quyền địa phương và các tổ chức nhận tiền liên bang trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, dịch vụ khẩn cấp và phúc lợi công.
Rút hướng dẫn không xóa luật, nhưng xóa đi tấm bản đồ chỉ đường cho các cơ quan phải làm gì.
Phân Tích
Đây không phải lần đầu một hướng dẫn về tiếp cận ngôn ngữ bị rút. Năm 2017, dưới thời Bộ trưởng Tư pháp Jeff Sessions, ba văn bản liên quan đến tiếp cận ngôn ngữ cũng bị rút cùng lúc với 24 hướng dẫn khác, trong đó có tài liệu hướng dẫn tòa án và công cụ lập kế hoạch cho các cơ quan liên bang khi gặp người hạn chế Anh ngữ. Khi đó, Bộ Tư pháp lý giải các văn bản này “lỗi thời” hoặc “không phù hợp với luật hiện hành” — cách giải thích tương tự có thể đang lặp lại. Việc rút hướng dẫn thường không cần qua giai đoạn góp ý công khai như một quy định mới, nên thay đổi có hiệu lực ngay, còn hậu quả thực tế — mức độ các cơ quan địa phương tự nguyện duy trì dịch vụ ngôn ngữ — sẽ phải chờ theo dõi trong vài tháng tới.
Tác Động Cộng Đồng
Quý độc giả không cần nộp đơn hay làm thủ tục gì ngay lúc này, vì Title VI vẫn còn hiệu lực như một đạo luật. Nhưng nếu bệnh viện, trường học hay cơ quan xã hội từ chối cung cấp thông dịch viên hoặc tài liệu tiếng Việt, quý vị có quyền hỏi rõ chính sách của đơn vị đó và có thể nộp đơn khiếu nại trực tiếp tới Văn phòng Dân quyền của cơ quan liên bang cấp tiền cho đơn vị đó (ví dụ Văn phòng Dân quyền của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh, HHS, đối với bệnh viện). Nên lưu giữ email, thư từ hoặc ghi chú cuộc gọi làm bằng chứng nếu cần khiếu nại sau này.