Trong hệ thống Thượng viện Mỹ, đôi khi vận mệnh của cả một cơ quan liên bang nặng gần 12.000 nhân sự lại phụ thuộc vào lá phiếu của đúng một người. Đó chính là tình cảnh của bác sĩ Erica Schwartz sau phiên nghe điều trần kéo dài hơn hai giờ trước Ủy ban Y tế, Giáo dục, Lao động và Hưu trí Thượng viện hôm 15/7/2026, sự kiện mà ủy ban đã thông báo trước từ đầu tháng 7. Ủy ban này hiện có 12 ghế Cộng hòa và 11 ghế Dân chủ, nghĩa là nếu toàn bộ phe Dân chủ đồng lòng phản đối, chỉ cần một nghị sĩ Cộng hòa dao động là đủ để chặn đứng đề cử của bà, theo lailluminator.com.
Sự bấp bênh đó không phải là chuyện ngẫu nhiên. Nó phản ánh một khoảng trống lãnh đạo đã kéo dài suốt phần lớn nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) chưa có giám đốc thường trực trong thời gian dài, và Schwartz là lựa chọn thứ ba của ông cho vị trí này, theo NPR.
Ông cảm thấy Schwartz luôn tìm cách không trả lời thẳng câu hỏi, điều mà chính chủ tịch ủy ban cùng đảng gọi là đáng thất vọng.
Vì sao ghế giám đốc CDC trở thành cái bẫy chính trị
Để hiểu vì sao một ứng viên có bằng cấp y khoa, luật và y tế công cộng, từng là chuẩn đô đốc Hải quân và Phó Tổng Y sĩ dưới thời Trump đầu tiên, lại chật vật tìm phiếu ủng hộ, cần nhìn lại người tiền nhiệm của bà. Ứng viên đầu tiên của Trump, bác sĩ Dave Weldon, đã phải rút lui ngay trước phiên điều trần vì không đủ phiếu, theo NPR. Ứng viên thứ hai, Susan Monarez, được Thượng viện chuẩn thuận nhưng chỉ tại vị chưa đầy một tháng trước khi bị Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS) Robert F. Kennedy Jr. sa thải, sau khi bà từ chối phê duyệt trước các khuyến nghị vắc xin hoặc sa thải nhân viên chuyên môn mà không có lý do rõ ràng, theo lailluminator.com.
Cái bóng của Monarez phủ khắp phòng điều trần hôm 15/7. Thượng nghị sĩ Bill Cassidy, người Cộng hòa của Louisiana và chủ tịch ủy ban, đã trực tiếp hỏi Schwartz liệu bà có đi theo con đường của Monarez hay không — tức là dám nói không với sức ép chính trị từ chính bộ chủ quản của mình. Trong phần phát biểu mở đầu, Cassidy nhấn mạnh ủy ban cần những lãnh đạo không thiên vị, ra quyết định dựa trên khoa học chứ không phải chính trị hay ý thức hệ, theo lailluminator.com.
Câu trả lời né tránh và một chủ tịch ủy ban thất vọng
Điều đáng chú ý nhất trong phiên điều trần không phải là những gì Schwartz cam kết, mà là cách bà tránh trả lời trực tiếp. Sau hơn hai giờ chất vấn, chính Cassidy — người thuộc cùng đảng với bà — công khai nói ông tin rằng các viên chức trong chính quyền đã chuẩn bị bà quá kỹ, đến mức một số câu trả lời của bà đi lệch trọng tâm câu hỏi, và ông cảm thấy Schwartz luôn tìm cách không trả lời thẳng, điều mà ông cho là đáng thất vọng, theo lailluminator.com.
Đây không phải là một chi tiết nhỏ. Khi chủ tịch ủy ban của chính đảng cầm quyền công khai bày tỏ sự thất vọng về cách một ứng viên trả lời, đó là dấu hiệu rõ ràng rằng phiếu thuận không còn là điều hiển nhiên. Về nội dung, Schwartz vẫn đưa ra những cam kết mang tính khoa học: bà nói sẽ không bao giờ phản bội khoa học, chấp nhận bằng chứng cho thấy vắc xin không dẫn đến chẩn đoán tự kỷ, và khẳng định công nghệ vắc xin mRNA an toàn và hiệu quả, theo lailluminator.com. Bà cũng nói ưu tiên đầu tiên nếu được chuẩn thuận là khôi phục niềm tin vào các cơ quan y tế công cộng thông qua minh bạch triệt để, theo NPR.
Vấn đề là những phát biểu này lại mâu thuẫn với chính lịch sử gần đây của bà. Đầu năm nay, Schwartz từng công khai ủng hộ vắc xin như công cụ phòng bệnh và duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu trong quân đội trên Instagram — nhưng trang cá nhân đó đã bị gỡ ngay sau khi bà được đề cử vào vị trí giám đốc CDC, theo NPR. Với một ủy ban vừa trải qua cú sốc Monarez, việc một ứng viên xóa dấu vết quan điểm cá nhân trước khi ra điều trần không phải là tín hiệu tốt về sự độc lập khoa học mà Cassidy đòi hỏi.
Kennedy là biến số lớn hơn cả ứng viên
Toàn bộ câu chuyện về Schwartz không thể tách khỏi vị trí của Kennedy tại Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh. Chỉ một ngày sau phiên điều trần của Schwartz, chính Kennedy phải ra trước Ủy ban Tài chính Thượng viện để trả lời về vụ tranh cãi quanh các khuyến nghị vắc xin còn treo tại CDC, theo Slate Magazine. Tại phiên đó, Cassidy — người từng bỏ lá phiếu quyết định giúp Kennedy được chuẩn thuận sau khi nhận được những đảm bảo cụ thể về chính sách vắc xin — công khai chất vấn Kennedy về việc ông đã không giữ đúng những đảm bảo đó, theo Slate Magazine. Kennedy đã hủy 500 triệu USD tài trợ phát triển vắc xin mRNA, và khi Cassidy kết luận rằng Kennedy đang hạn chế người dân tiếp cận vắc xin, Kennedy đáp lại rằng Cassidy sai.
Bối cảnh đó giải thích vì sao ghế giám đốc CDC không đơn thuần là một vị trí hành chính. Bất kỳ ai ngồi vào ghế này đều phải trả lời trước hai chủ: khoa học công cộng và ý muốn chính trị của Kennedy. Những email nội bộ CDC được Thượng nghị sĩ Bernie Sanders công bố cho thấy một loạt trao đổi cấp cao giữa các quan chức CDC trong giai đoạn hỗn loạn dẫn tới việc bà Monarez bị sa thải, theo NPR. Trong giai đoạn các email này được trao đổi, CDC đã mất hàng ngàn nhân viên do cắt giảm và tự nghỉ việc, theo NPR.
Chính vì vậy, câu hỏi thật sự không phải là liệu Schwartz có đủ chuyên môn — không ai nghi ngờ điều đó — mà là liệu bà có đủ bản lĩnh chính trị để tồn tại lâu hơn một tháng như Monarez. Lãnh đạo Đa số Thượng viện John Thune đã công khai lo ngại về việc dành thời gian của Thượng viện để chuẩn thuận các giám đốc CDC mà Kennedy có thể sa thải bất cứ lúc nào, theo Slate Magazine — một tuyên bố cho thấy ngay trong nội bộ Đảng Cộng hòa, niềm tin vào quy trình này đã rạn nứt.
Những chi tiết nhỏ tiết lộ ưu tiên chính sách thật
Bên cạnh cuộc đấu về vắc xin, hai chi tiết khác trong phiên điều trần cho thấy hướng đi thực dụng mà một số nghị sĩ muốn ép Schwartz theo. Thượng nghị sĩ Josh Hawley của Missouri yêu cầu bà điều tra khả năng ảnh hưởng sức khỏe đối với người dân sống gần các trung tâm dữ liệu — Schwartz thừa nhận không biết liệu Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp, cơ quan nằm trong CDC, đã từng nghiên cứu vấn đề này hay chưa, nhưng cam kết sẽ phối hợp với văn phòng Hawley nếu được chuẩn thuận, theo lailluminator.com.
Hawley cũng yêu cầu CDC phải thu thập đầy đủ dữ liệu phá thai từ mọi tiểu bang. Trên thực tế, CDC hiện chỉ vận hành một hệ thống báo cáo tự nguyện gọi là Hệ thống Báo cáo Phá thai, và một số tiểu bang không cung cấp dữ liệu cho hệ thống này, khiến bức tranh toàn quốc về phá thai không đầy đủ, theo lailluminator.com. Schwartz gọi việc giám sát này là một phần cốt lõi trong công việc hiện tại của CDC — một phát biểu cho thấy dữ liệu y tế sinh sản tiếp tục là điểm nóng chính trị ngay cả trong một phiên điều trần tưởng như chỉ xoay quanh vắc xin.
Cùng thời điểm, những căng thẳng khác trong bộ máy hành pháp Trump cũng lộ ra: sáu Thượng nghị sĩ Dân chủ, gồm Elissa Slotkin, Ruben Gallego, Gary Peters, Andy Kim, Maggie Hassan và Richard Blumenthal, đã gửi thư yêu cầu cách chức Paul Ingrassia khỏi vị trí tại Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tổng hợp (GSA), cho rằng việc ông tiếp tục làm việc trong chính phủ là không thể chấp nhận, theo Washington Examiner. Đây là một vụ việc riêng biệt, nhưng nó cho thấy một mô thức lặp lại trong nhiệm kỳ hai của Trump: Thượng viện, kể cả khi do Cộng hòa kiểm soát, ngày càng phải dùng đến sức ép công khai để buộc chính quyền giải trình về nhân sự then chốt.
Vì sao sự bất ổn ở CDC không chỉ là chuyện của Washington
Đối với các gia đình Việt Nam tại Mỹ, CDC không phải là một cái tên xa lạ trên bản tin — đó là nơi phát ra khuyến nghị vắc xin cho trẻ nhỏ, hướng dẫn phòng chống bệnh hô hấp mùa đông, và dữ liệu mà các bác sĩ gia đình trong khu Little Saigon, San Jose hay Houston dựa vào để tư vấn bệnh nhân cao tuổi. Khi ghế giám đốc CDC trở thành một chiếc ghế nóng thay người liên tục — ba ứng viên trong chưa đầy hai năm, một người bị sa thải sau chưa đầy một tháng — thì tính liên tục của các khuyến nghị y tế công cộng cũng bị đe dọa. Với một cộng đồng mà nhiều người lớn tuổi vẫn phụ thuộc vào Medicare Part B để chi trả vắc xin cúm, phế cầu hay zona, sự dao động trong chính sách vắc xin ở cấp liên bang có thể chuyển thành sự dao động trong khả năng chi trả và độ tin cậy của các khuyến nghị mà bác sĩ đưa ra tại phòng khám.
Sự việc còn có một lớp nghĩa khác. Nhiều gia đình Việt tị nạn từng trải qua một hệ thống chính trị nơi ý kiến chuyên môn phải cúc cung theo chỉ đạo chính trị — nên khi họ theo dõi tin tức về những căng thẳng kéo dài giữa các quan chức khoa học của CDC và cấp trên chính trị tại HHS, phản ứng bản năng của không ít người là hoài nghi về tính độc lập của cơ quan này, bất kể ai đang cầm quyền ở Tòa Bạch Ốc. Đó là lý do vì sao câu chuyện Schwartz, dù nghe có vẻ là chuyện nội bộ Thượng viện, lại chạm đến một mối lo mang tính thế hệ trong cộng đồng: liệu khoa học công cộng có còn được bảo vệ khỏi sự can thiệp chính trị hay không.
Kết luận: Schwartz nhiều khả năng vẫn được chuẩn thuận, nhưng với một cái giá
Dù phiên điều