Muốn xin U visa, một cơ quan thực thi pháp luật phải xác nhận người đó hữu ích cho cuộc điều tra.
U visa là gì và tại sao nó xuất hiện trong vụ này?
U visa là loại thị thực dành cho nạn nhân của tội phạm có thể hữu ích cho cơ quan thực thi pháp luật trong quá trình điều tra, theo quy định của Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS). Ba người đàn ông từng ngồi trên xe của ông Lorenzo Salgado Araujo khi ông bị một nhân viên ICE bắn chết tại khu East End, Houston hôm 7/7 đang xin loại visa này để tránh bị trục xuất và để có thể ở lại làm nhân chứng. Muốn xin U visa, người nộp đơn cần một cơ quan thực thi pháp luật xác nhận (certify) rằng họ hữu ích cho cuộc điều tra — và Công tố viên Quận Harris Sean Teare đã xác nhận yêu cầu của cả ba người: Victor Salgado, Jose Trinidad Rojas và Daniel Tirado Pantoja.
Ông Teare nói ba người này là nhân chứng vật chứng, và lời kể của họ mâu thuẫn với phiên bản của DHS cho rằng ông Salgado Araujo đã lái xe tông vào nhân viên ICE. Luật sư của họ, Hugo Balderas Ibarra, khẳng định không có nhân viên nào đứng trước đầu xe khi vụ nổ súng xảy ra.
Vì sao chuyện này xảy ra ngay lúc này?
ICE mô tả vụ việc hôm 7/7 là một chiến dịch "thực thi có mục tiêu", nhưng sau đó cơ quan này thừa nhận ông Salgado Araujo không phải là người họ đang tìm. Ông là một công nhân xây dựng người Mexico, 52 tuổi, đang trên đường đi làm cùng ba người khác khi bị bắn. Vụ này xảy ra chỉ vài ngày trước một vụ nổ súng tương tự ở Maine, nơi một nhân viên ICE bắn chết Joan Durán Guerrero, một công dân Colombia có thân trạng nhập cư hợp pháp — cũng không phải mục tiêu ban đầu của cuộc điều tra, theo DHS. Cả hai nhân viên liên quan đều không đeo camera trên người trong lúc nổ súng.
Áp lực chính trị sau hai vụ việc đủ lớn để Bộ An ninh Nội địa (DHS) ra lệnh cho ICE ngưng các vụ chặn xe liên quan đến thực thi di trú ngay trong tuần đó. Thượng nghị sĩ Susan Collins của Maine cho biết bà đã kêu gọi Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin dừng mọi vụ chặn xe không cấp bách.
Ai đang bị ảnh hưởng và mức độ ra sao?
Ba người đàn ông — Victor Salgado, Jose Trinidad Rojas và Daniel Tirado Pantoja — hiện vẫn bị giam. Victor Salgado, em trai ông Salgado Araujo, đang bị giữ tại Trung tâm Xử lý Montgomery ở Conroe và phải ra trình diện trước một thẩm phán di trú trong vài tuần tới, theo luật sư Ruby Powers. Quy trình xin U visa gồm hai bước — xác nhận và nộp đơn đầy đủ — có thể kéo dài nhiều tháng hoặc lâu hơn, nghĩa là những người này có thể đối mặt với phiên tòa trục xuất trước khi đơn U visa được xử lý xong.
Để giải quyết khoảng trống thời gian đó, luật sư Powers dự tính dùng vụ kiện tập thể ICWC kiện Noem — một vụ kiện toàn quốc bảo vệ nạn nhân nhập cư của bạo lực gia đình, buôn người và các tội nghiêm trọng khác khỏi bị bắt giữ, giam giữ hay trục xuất — để lập luận cho việc Victor Salgado được ở lại Mỹ trong lúc đơn được xử lý. Tòa án Liên bang Khu vực Trung tâm California đã ra lệnh cấm tạm thời trong vụ này vào ngày 20/5, khôi phục một số bảo vệ cho nạn nhân nhập cư có đơn đang chờ xử lý.
Đây có phải là điều bất thường, hay đã từng xảy ra?
Các nhóm giám sát ghi nhận đây không phải là sự cố đơn lẻ. Theo một cuộc điều tra của báo Guardian, ít nhất 21 vụ nổ súng liên quan đến nhân viên thực thi di trú liên bang đã xảy ra, với ít nhất 10 vụ gây tử vong tính đến thời điểm này. Hồi tháng 1, nhân viên thực thi di trú liên bang cũng đã bắn chết hai công dân Mỹ tại Minneapolis, Renee Good và Alex Pretti — cho thấy đây là mô hình lặp lại hơn là sự việc cá biệt. Nhóm Nghị sĩ Da đen và Gốc Latin trong Hạ viện (Congressional Hispanic Caucus) đã lên tiếng chỉ trích các vụ nổ súng gần đây, với Dân biểu Adriano Espaillat gọi đây là một khuôn mẫu dưới thời chính quyền Trump; Dân biểu Nydia Velázquez đi xa hơn khi kêu gọi giải tán hoàn toàn ICE — đây là quan điểm của các nhà lập pháp này, không phải một kết luận đã được xác lập.
Về mặt tài chính, Quốc hội do Đảng Cộng hòa kiểm soát đã duyệt khoảng 170 tỷ USD cho DHS để thực thi di trú và tuyển thêm nhân viên ICE và Tuần tra Biên giới, sau khi phía Dân chủ từ chối cấp ngân sách cho DHS trong năm tài khóa 2026. Một số dân biểu Texas, trong đó có Joaquin Castro, kêu gọi đóng băng tuyển dụng tại ICE.
Về phía Mexico, Tổng thống Claudia Sheinbaum tuyên bố chính phủ nước này sẽ yêu cầu công tố Mỹ điều tra cái chết của 17 công dân Mexico liên quan đến các hoạt động hoặc giam giữ của ICE từ khi Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng, trong đó có ông Salgado Araujo.
Hiện có ba cuộc điều tra song song về vụ nổ súng ở Houston: văn phòng Công tố viên Quận Harris, Lực lượng Texas Rangers theo yêu cầu của Thống đốc Greg Abbott, và Văn phòng Tổng Thanh tra của DHS. FBI cũng đang xem xét khả năng có hành vi tấn công nhân viên thực thi pháp luật liên quan đến vụ việc.
U visa có phải là cách để tránh bị trục xuất một cách dễ dàng không?
Không. U visa không phải là con đường tự động hay dễ dàng — người nộp đơn phải được một cơ quan thực thi pháp luật xác nhận là hữu ích cho một cuộc điều tra hình sự, và quy trình xử lý đầy đủ có thể kéo dài nhiều tháng hoặc lâu hơn. Trong lúc đó, người nộp đơn vẫn có thể phải ra tòa di trú và đối mặt với nguy cơ bị trục xuất trước khi đơn được giải quyết.
ICE có thừa nhận sai lầm trong vụ bắn chết ông Salgado Araujo không?
ICE ban đầu gọi đây là một chiến dịch thực thi có mục tiêu, nhưng sau đó cơ quan này đã thừa nhận ông Salgado Araujo không phải là người mà các nhân viên đang tìm kiếm. Phía ICE vẫn giữ quan điểm rằng nhân viên nổ súng để tự vệ sau khi xe của ông bị cho là tông vào xe của lực lượng thực thi, một cáo buộc mà các nhân chứng và luật sư của họ bác bỏ.
Vụ nổ súng ở Houston có phải là trường hợp cá biệt không?
Không hẳn. Theo một cuộc điều tra độc lập, đã có hàng chục vụ nổ súng liên quan đến nhân viên thực thi di trú liên bang trong thời gian gần đây, với khoảng một nửa gây tử vong, bao gồm cả một vụ tương tự ở Maine chỉ vài ngày sau đó và hai vụ ở Minneapolis đầu năm nay. Điều này khiến các nhà lập pháp và luật sư nhân quyền coi đây là một mô hình đáng lo ngại hơn là sự việc riêng lẻ.
Ai đang điều tra vụ nổ súng này?
Có nhiều cơ quan cùng vào cuộc: văn phòng Công tố viên Quận Harris, lực lượng Texas Rangers theo yêu cầu của Thống đốc Texas, Văn phòng Tổng Thanh tra của Bộ An ninh Nội địa, và Cục Điều tra Liên bang đang xem xét khả năng có hành vi tấn công nhân viên công lực. Đây là mức độ giám sát nhiều tầng khá bất thường cho một vụ nổ súng liên quan đến thực thi di trú.
DHS đã có phản ứng chính sách nào sau các vụ nổ súng này chưa?
Có. Sau hai vụ nổ súng gây chết người liên quan đến việc chặn xe trong cùng một tuần, Bộ An ninh Nội địa đã ra lệnh cho ICE tạm ngừng các vụ chặn xe liên quan đến thực thi di trú, trong khi cơ quan này xem xét lại quy trình. Đây được xem là phản ứng trực tiếp trước áp lực từ cả hai đảng, bao gồm một thượng nghị sĩ Cộng hòa của Maine.