Trong ba thập niên tồn tại, Tòa án Trục xuất Khủng bố Ngoại quốc — một cơ chế pháp lý đặc biệt do Quốc hội lập ra năm 1996 — chưa từng nhận một đơn xin trục xuất nào. Không một hồ sơ, không một phiên tòa, không một tiền lệ. Đến ngày 15/7/2026, điều đó thay đổi: Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) nộp đơn đầu tiên trong lịch sử tòa này, khởi động một cơ chế mà chính những người từng thiết kế ra nó, dưới thời hậu vụ khủng bố 11/9, đã âm thầm bỏ xếp xó vì cho là bất khả dụng.
Điều đáng chú ý không phải là việc chính quyền Trump tìm cách trục xuất một cá nhân bị cáo buộc liên quan khủng bố — đó là chuyện thường tình trong chính sách an ninh quốc gia. Điều đáng chú ý là chính quyền chọn một công cụ mà lịch sử đã chứng minh không hoạt động, vào đúng thời điểm các công cụ thông thường hơn — Luật Kẻ thù Ngoại quốc (Alien Enemies Act), các vụ kiện thành phố trú ẩn, tòa di trú — đang vướng hàng loạt trở ngại pháp lý. Đây là câu chuyện về việc một chính quyền đang cạn dần lựa chọn hợp pháp, và bắt đầu thử những cánh cửa mà không ai từng mở.
Một cơ chế bị chính người tạo ra nó từ bỏ suốt 30 năm nay bất ngờ được đưa trở lại bàn cờ pháp lý.
Một cơ chế bị chính người tạo ra nó từ bỏ
Tòa án Trục xuất Khủng bố Ngoại quốc là sản phẩm của Đạo luật Chống Khủng bố và Hiệu quả Hình phạt Tử hình năm 1996, được Quốc hội lập ra sau vụ đánh bom tòa nhà liên bang Oklahoma City. Theo Washington Examiner, tòa này gồm năm thẩm phán liên bang, mỗi người đến từ một tòa phúc thẩm khác nhau, do Chánh án Tòa án Tối cao bổ nhiệm, chuyên xử các vụ liên quan thông tin mật và an ninh quốc gia.
Nhưng ngay từ đầu những năm 2000, giới chức liên bang đã âm thầm quay lưng với nó. Theo báo cáo của nhân viên Ủy ban điều tra vụ 11/9 được Axios trích dẫn, Bộ Tư pháp từng xem xét khoảng 100 vụ án có thể đưa ra tòa này trước năm 2000 — và từ chối toàn bộ. Lý do: các cáo buộc di trú thông thường đã đủ để trục xuất, không cần đến bộ máy pháp lý cồng kềnh, yêu cầu chứng cứ khắt khe hơn và dễ bị thách thức trước công luận của tòa án đặc biệt này. Nói cách khác, trong hơn hai thập niên, ngay cả những chính quyền theo đuổi chính sách an ninh cứng rắn nhất — từ Bush đến Obama — cũng coi công cụ này là bất tiện hơn là hữu ích.
Sự hồi sinh của nó năm 2026 không phải ngẫu nhiên. Theo Axios, chính Chánh án James Boasberg của Tòa án Liên bang Quận Columbia — người từng chặn nỗ lực trục xuất hàng loạt người Venezuela dưới Luật Kẻ thù Ngoại quốc — đã chỉ ra sự tồn tại của tòa án này trong quá trình tranh tụng, như một gợi ý rằng nếu chính quyền muốn trục xuất người bị cáo buộc là thành viên khủng bố, đây là con đường đúng luật. International Business Times ghi nhận rằng năm ngoái, khi tranh tụng về việc trục xuất hơn 100 người Venezuela bị cho là thành viên băng đảng Tren de Aragua, Boasberg cũng từng nêu tên tòa án này. Chính quyền Trump giờ đang thử nghiệm chính con đường mà một thẩm phán — không phải đồng minh chính trị của họ — đã chỉ ra.
Thủ tục khắt khe, và một thẩm phán không dễ thuyết phục
Cơ chế của tòa án này có hai giai đoạn. Giai đoạn đầu diễn ra kín, dưới sự xem xét của một thẩm phán duy nhất quyết định có căn cứ hợp lý (probable cause) hay không. Nếu qua được, giai đoạn hai là phiên xét công khai, nơi Bộ Tư pháp phải chứng minh nhiều khả năng hơn không rằng đối tượng đáp ứng định nghĩa "khủng bố ngoại quốc" theo luật. Theo Washington Examiner, đơn xin phải có sự chấp thuận của Quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche và một bản khai có tuyên thệ giải thích vì sao cá nhân đó đủ điều kiện.
Điểm khiến giới luật sư dân quyền lo ngại nhất: theo Axios, luật này cho phép sử dụng chứng cứ thu thập bất hợp pháp và không áp dụng các quy tắc chứng cứ liên bang thông thường — một sự nới lỏng chuẩn mực tố tụng hiếm thấy trong hệ thống pháp luật Mỹ, dù đối tượng vẫn có quyền được cung cấp bản tóm tắt thông tin không mật để chuẩn bị bào chữa, theo International Business Times.
Nhưng ngay ở bước đầu tiên, cơ chế này đã vấp phải trở ngại. Chánh án Joan Ericksen — do Tổng thống George W. Bush bổ nhiệm — chủ trì phiên tòa kín hôm thứ Năm và đặt câu hỏi trực tiếp về mối liên hệ giữa hành vi bị cáo buộc của đối tượng và các tiêu chí luật định. Theo courtwatch.news, Ericksen viết trong lệnh của mình rằng tòa cần thêm thời gian xem xét, và yêu cầu Bộ Tư pháp bổ sung dữ kiện cùng phân tích pháp lý, với hạn chót là ngày 22/7/2026 — chỉ một ngày sau khi bài viết này được đăng. Yahoo News Canada mô tả yêu cầu của bà đơn giản hơn: Ericksen muốn chính quyền nộp một đơn được suy nghĩ thấu đáo hơn.
Sự dè dặt của một thẩm phán do tổng thống Cộng hòa bổ nhiệm là chi tiết quan trọng bị bỏ qua trong nhiều bản tin. Đây không phải là một thẩm phán cấp tiến chặn chính quyền vì lý do chính trị — đây là một thẩm phán bảo thủ nói rằng ngay cả với bộ máy pháp lý ưu ái nhà nước nhất trong hệ thống trục xuất, đơn xin ban đầu của Bộ Tư pháp vẫn chưa đạt ngưỡng tối thiểu.
Một mặt trận trong cuộc chiến pháp lý đã có 800 hồ sơ
Vụ việc tại Tòa án Trục xuất Khủng bố Ngoại quốc không tồn tại trong khoảng trống. Theo The New York Times, chính quyền Trump đang đối mặt với hơn 800 vụ kiện thách thức các thay đổi chính sách của mình, trong đó hơn 150 vụ đã bị tòa tạm ngưng ít nhất một phần qua lệnh cấm tạm thời hoặc sơ bộ. Trong số các vụ đã có quyết định cuối cùng ở tòa cấp quận, chính quyền chỉ thắng bảy vụ, còn phía nguyên đơn thắng đến 68 vụ.
Con số đó giải thích vì sao Bộ Tư pháp phải lục lại một đạo luật ba mươi năm bị bỏ quên. Chiến lược trục xuất hàng loạt dựa trên Luật Kẻ thù Ngoại quốc — vốn từng được dùng để nhắm vào hơn một trăm người Venezuela bị cáo buộc là thành viên Tren de Aragua — đã vướng các vụ kiện như W.M.M. v. Trump, nộp ngày 16/4/2025 theo NYT, và bị nhiều tòa chặn lại. Cùng lúc, chiến dịch pháp lý nhằm vào các thành phố trú ẩn cũng cho kết quả thất vọng: Saigon Sentinel từng ghi nhận rằng từ tháng 1/2025, chính quyền liên bang đã nộp 27 vụ kiện nhằm vào hơn 20 địa phương có chính sách trú ẩn, nhưng các tòa liên bang đã bác đơn kiện nhằm vào Los Angeles, Boston và Chicago, còn vụ kiện bốn thành phố New Jersey bị một thẩm phán do Biden bổ nhiệm bác vào tháng 6/2025.
Tòa án Trục xuất Khủng bố Ngoại quốc, với tiêu chuẩn chứng cứ thấp hơn và quy trình khép kín, xuất hiện như một lối thoát khả dĩ cho chính quyền — nhưng lối thoát đó, như phiên xử của Ericksen cho thấy, không phải là con đường không có rào cản.
Bối cảnh thực thi: khi tranh chấp pháp lý va vào thực địa
Cuộc chiến giành quyền trục xuất không chỉ diễn ra trong phòng xử án. Theo Florida Phoenix, tháng này hai người nhập cư bị nhân viên Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) bắn chết trong các vụ chặn xe tại Texas và Maine — Johan Sebastián Durán Guerrero, 25 tuổi, và Lorenzo Salgado Araujo, 52 tuổi — và cả hai đều không phải mục tiêu ban đầu của cuộc bố ráp, theo xác nhận của Bộ An ninh Nội địa (DHS). Từ đầu nhiệm kỳ thứ hai của Trump, nhân viên di trú liên bang đã bắn 22 người và làm chết sáu người, trong đó có ba công dân Mỹ.
Áp lực chính trị này đi kèm với nguồn lực khổng lồ: Quốc hội do Đảng Cộng hòa kiểm soát đã phân bổ khoảng 175 tỷ USD cho Bộ An ninh Nội địa phục vụ thực thi, giam giữ và trục xuất di trú, trong đó 75 tỷ USD riêng cho ICE và Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới (CBP) kéo dài đến tháng 9/2029 — thông qua mà không cần phiếu của Đảng Dân chủ. Đây là bức tranh rộng hơn mà Tòa án Trục xuất Khủng bố Ngoại quốc chỉ là một mảnh: một chính quyền có tiền, có ý chí chính trị, nhưng ngày càng thiếu công cụ pháp lý hợp lệ để chuyển nguồn lực đó thành các vụ trục xuất trụ vững trước tòa.
Vì sao điều này chạm đến cộng đồng người Việt tại Mỹ
Bản thân vụ án đầu tiên tại tòa này chưa được công khai danh tính hay quốc tịch của đối tượng, nên chưa có cơ sở để nói nó liên quan trực tiếp đến bất kỳ cộng đồng nhập cư cụ thể nào. Nhưng cơ chế pháp lý mà nó thiết lập lại có sức lan tỏa xa hơn một vụ án đơn lẻ. Nếu Bộ Tư pháp thắng ở bước đầu và tòa này trở thành công cụ khả dụng, nó sẽ mở ra một tiền lệ áp dụng cho bất kỳ ai bị gán nhãn có liên hệ với một tổ chức bị Bộ Ngoại giao Mỹ liệt là khủng bố — kể cả trong các diễn giải rộng về việc "tán thành" hay "ủng hộ" hoạt động khủng bố, theo định nghĩa luật mà Axios trích dẫn.
Đối với các gia đình gốc Việt có thân nhân đang trải qua quy trình di trú thông thường — nơi tồn đọng hơn 3,7 triệu hồ sơ tính đến đầu năm 2026 theo số liệu của TRAC Immigration tại Đại học Syracuse được Saigon Sentinel dẫn lại — sự xuất hiện của một tòa án song song, với chuẩn chứng cứ thấp hơn và ít giám sát công khai hơn, là một tín hiệu cần theo dõi kỹ, dù chưa phải mối đe dọa trực tiếp. Nó cho thấy chính quyền đang sẵn sàng thử các cơ chế biên rìa của hệ thống pháp luật để đạt mục tiêu trục xuất, và một khi một cơ chế như vậy được tòa chấp thuận lần đầu, phạm vi áp dụng có xu hướng mở rộng theo thời gian — điều mà lịch sử pháp lý Mỹ về an ninh quốc gia hậu 11/9 đã nhiều lần chứng minh.
Nhiều khả năng thất bại, nhưng cái giá chính trị đã được thu
Với những gì đã biết, khả năng Ericksen — một thẩm phán bảo thủ đòi hỏi Bộ Tư pháp làm rõ mối liên hệ pháp lý cụ thể — bác đơn xin ban đầu là không nhỏ. Lịch sử của chính tòa án này, nơi 100 vụ từng được xem xét và toàn bộ bị từ chối vì lý do thực tiễn, cho thấy đây là một cơ chế được thiết kế với những rào cản nội tại khó vượt, không phải vì thiếu ý chí chính trị mà vì bản chất pháp lý của định nghĩa "khủng bố ngoại quốc" quá hẹp để áp dụng linh hoạt.
Nhưng thất bại về mặt pháp lý không đồng nghĩa với thất bại về mặt chính trị. Việc công khai theo đuổi một cơ chế trục xuất mạnh tay — dù cuối cùng bị tòa bác — vẫn phục vụ mục đích truyền thông của chính quyền: cho thấy sự cứng rắn, đổ áp lực lên các thẩm phán trong hàng loạt vụ kiện khác, và thử nghiệm giới hạn phản ứng của hệ thống tư pháp. Đó chính là điều đáng lo với những ai theo dõi cách chính quyền Trump vận dụng luật pháp trong 18 tháng qua: không phải mọi công cụ được kích hoạt đều nhằm để thắng, một số được kích hoạt để đo phản ứng, để chuẩn bị dư luận, và để giữ áp lực liên tục lên hệ thống tòa án đang đã quá tải với hơn 800 vụ kiện đang chạy song song. Câu trả lời ngày 22/7 của Bộ Tư pháp sẽ cho biết liệu họ có đủ dữ kiện để vượt qua sự hoài nghi của chính một thẩm phán bảo thủ — nhưng dù kết quả ra sao, cỗ máy pháp lý biên rìa này đã chính thức được đưa vào cuộc chơi.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.