Chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhắm vào Iran đã kéo dài từ cuối tháng 2, khi hai nước tấn công Iran sau khi các cuộc đàm phán ngoại giao đổ vỡ. Gần hai tuần không kích liên tục diễn ra trong tháng này, trước khi Mỹ tạm dừng chiến dịch ném bom trong ba đêm liên tiếp từ tối thứ Sáu, theo lời khuyên của các chỉ huy quân sự cấp cao. Đô đốc Bradley Cooper, chỉ huy quân sự hàng đầu của Mỹ trong khu vực, nói với Trump rằng chiến dịch đã chạm giới hạn hiệu quả và Mỹ gần như cạn danh sách mục tiêu đã phát triển để tấn công tại Iran.
Giữa lúc lệnh ngưng bắn do Trump làm trung gian trước đó đã sụp đổ, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu bay sang Washington hôm thứ Hai để gặp Trump — cuộc gặp trực tiếp thứ tám giữa hai người kể từ khi Trump trở lại Nhà Trắng. Theo Axios và được chính Trump xác nhận với New York Post, ông từng gọi Netanyahu là kẻ "f---ing crazy" trong một cuộc điện đàm, dù cả hai công khai nói họ chỉ có "bất đồng chiến thuật" và vẫn là bạn. Netanyahu, người vốn chỉ trích các cuộc đàm phán của Washington với Iran và thúc giục tiếp tục không kích, đang đối mặt áp lực chính trị trước cuộc bầu cử Israel dự kiến vào tháng 10.
Cuộc chiến đã khiến ít nhất 18 binh sĩ Mỹ thiệt mạng, trong đó bốn người tử trận chỉ trong vài ngày gần đây. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói với các nghị sĩ rằng cuộc chiến đã tiêu tốn ít nhất 29 tỷ USD đạn dược và trang thiết bị trong 74 ngày, chưa tính thiệt hại tại các căn cứ. Lầu Năm Góc đang xin Quốc hội duyệt thêm 67 tỷ USD để sản xuất và cung ứng vũ khí, trong khi các chỉ huy Mỹ được cho là đang để một số tên lửa và drone của Iran lọt qua hệ thống phòng thủ để tiết kiệm nguồn dự trữ. Yêu cầu ngân sách này được trình lên Thượng viện đúng lúc cơ quan này thiếu vắng một tiếng nói kỳ cựu về chi tiêu quốc phòng, sau khi Thượng nghị sĩ Lindsey Graham — thành viên cấp cao Ủy ban Chuẩn chi — qua đời đột ngột hồi cuối tuần.
Đô đốc Mỹ nói chiến dịch không kích đã chạm giới hạn hiệu quả và gần cạn mục tiêu để đánh.
Lịch sử: đường đến cuộc gặp
Căng thẳng Mỹ-Iran không phải chuyện mới. Trước khi chiến sự nổ ra, Washington và Tehran từng ngồi vào bàn đàm phán tại Thụy Sĩ trong một tiến trình dự kiến kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân của Iran, đi kèm việc Mỹ nới lỏng một số lệnh trừng phạt dầu mỏ để tạo thiện chí. Nhưng nỗ lực đó đã đổ vỡ, dẫn tới cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran từ cuối tháng 2. Ban đầu chính quyền Trump dự đoán chiến dịch chỉ kéo dài 4 đến 6 tuần, nhưng thực tế đã vượt xa mốc đó. Cuộc xung đột đã gây ra cú sốc năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu, khí đốt và phân bón tăng, khiến tỷ lệ ủng hộ Trump giảm trong nhóm cử tri coi giá cả sinh hoạt là ưu tiên hàng đầu.
Tiền lệ: chuyện thường hay chưa từng có?
Một cuộc chiến kéo dài nhiều tháng giữa Mỹ, Israel và Iran — với sự tham gia trực tiếp của quân đội Mỹ và thương vong của binh sĩ Mỹ — là điều bất thường so với các đợt căng thẳng Mỹ-Iran trước đây, vốn thường dừng ở mức trừng phạt kinh tế hoặc các cuộc đụng độ nhỏ lẻ, không kéo dài liên tục nhiều tuần. Việc quân đội Mỹ phải tính toán để dành vũ khí, thay vì đánh chặn toàn bộ tên lửa đối phương, cũng là dấu hiệu hiếm gặp cho thấy áp lực lên kho dự trữ quốc phòng. Tình báo Mỹ, theo New York Times được Al Jazeera dẫn lại, đánh giá Iran vẫn giữ được khoảng 70% bệ phóng di động và kho tên lửa từ trước chiến tranh — cho thấy đối phương chưa suy yếu đến mức Mỹ kỳ vọng, dù đã bị tấn công dồn dập gần hai tuần.
Việc các đồng minh quốc tế phải cử lực lượng bảo vệ tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz — nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí thế giới — cũng là phản ứng ở quy mô hiếm thấy kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ Trung Đông trước đây. Bản thân việc Trump vừa muốn giữ khoảng trống cho đàm phán, vừa để ngỏ khả năng tấn công thêm, phản ánh một cuộc chiến chưa có lối thoát rõ ràng, chứ không phải một cuộc xung đột đã đi theo kịch bản quen thuộc.
Ngay trong lúc gặp Netanyahu, Trump cũng chuẩn bị bay sang Bắc Kinh gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nơi vấn đề Iran và Đài Loan đều nằm trong chương trình nghị sự — Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất và khách mua dầu hàng đầu của Iran. Diễn biến này cho thấy cuộc chiến Iran không còn là vấn đề song phương Mỹ-Israel-Iran, mà đã trở thành một mắt xích trong toan tính ngoại giao lớn hơn của Washington với Bắc Kinh.
Có phải Mỹ đã thắng và sắp kết thúc chiến tranh với Iran?
Chưa có bằng chứng cho điều đó. Mỹ mới tạm dừng không kích để nhường chỗ cho đàm phán, chứ không tuyên bố chiến thắng. Tình báo Mỹ đánh giá Iran vẫn còn phần lớn tên lửa và bệ phóng, và giới chức quân sự Mỹ thừa nhận kho vũ khí của chính Mỹ đang cạn dần, cho thấy cả hai bên đều chưa đạt mục tiêu quân sự dứt điểm.
Vì sao Trump và Netanyahu có vẻ bất đồng dù cùng phe?
Netanyahu muốn Mỹ tiếp tục không kích mạnh tay hơn nữa và đối mặt áp lực chính trị trước bầu cử ở Israel, trong khi các cố vấn quân sự và một số quan chức Mỹ, trong đó có Phó Tổng thống JD Vance, cảnh báo Trump về rủi ro nếu leo thang thêm. Cả hai vẫn tuyên bố là đồng minh thân cận, gọi bất đồng này chỉ là khác biệt về chiến thuật.
Người dân Mỹ bị ảnh hưởng thế nào bởi cuộc chiến này?
Cuộc chiến đã góp phần đẩy giá xăng dầu, khí đốt và phân bón tăng trên toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sinh hoạt của các gia đình Mỹ. Các cuộc thăm dò cho thấy phần đông người Mỹ không ủng hộ cuộc chiến, và điều này cũng kéo theo tỷ lệ ủng hộ Trump giảm ở nhóm cử tri quan tâm đến giá cả.
Tại sao Mỹ lại để một số tên lửa Iran bay qua thay vì đánh chặn hết?
Đây không phải là Mỹ bỏ mặc phòng thủ mà là một quyết định có tính toán: chỉ huy quân sự Mỹ ưu tiên giữ lại một phần kho vũ khí phòng không thay vì dùng hết để chặn mọi mục tiêu, trong bối cảnh nguồn cung đạn dược đang giảm và Lầu Năm Góc phải xin Quốc hội duyệt thêm ngân sách để sản xuất bổ sung.
Cuộc gặp Trump-Tập ở Bắc Kinh có liên quan gì đến chiến tranh Iran?
Có liên quan vì Trung Quốc là khách mua dầu lớn nhất của Iran và có quan hệ ngoại giao với Tehran, nên vấn đề Iran nằm trong chương trình nghị sự giữa Trump và Tập Cận Bình. Tuy nhiên Trump nói Iran không phải trọng tâm chính của chuyến đi, và ông khẳng định tình hình đang được kiểm soát.