Cơ chế phía sau thỏa thuận này đáng chú ý hơn bản thân con số 1,8 tỷ USD. Quỹ “chống vũ khí hóa” ra đời từ một dàn xếp mà chính Tổng thống Trump là bên nguyên, còn Bộ Tư pháp do ông chỉ định người đứng đầu là bên bị — lần đầu tiên một tổng thống đạt được thỏa thuận với chính chính quyền mình lãnh đạo. Quỹ được lấy từ Judgment Fund, nguồn ngân sách liên bang dùng để chi trả các bản án của tòa, và theo Lawfare, cơ chế này có gốc từ một đạo luật năm 1863 vốn chỉ nhằm giải quyết các khoản bồi thường do tòa án phân xử chưa từng dùng cho một tranh chấp giữa tổng thống với cơ quan hành pháp của chính ông.
Tuy nhiên, điều khiến hai Thượng nghị sĩ Cộng hòa Cornyn và Tillis chần chừ không phải là con số, mà là phạm vi. Quỹ này lẽ ra dùng để bồi thường cho bất kỳ ai — kể cả những người liên quan tới vụ bạo loạn ngày 6/1/2021 — tự cho là “nạn nhân của việc vũ khí hóa” bộ máy liên bang, theo Houston Public Media có thể bồi thường cho các bị cáo trong vụ 6/1. Cornyn và Tillis đòi văn bản ràng buộc, không chỉ lời hứa miệng, rằng khoản miễn kiểm toán thuế dành cho gia đình và doanh nghiệp của Trump chỉ áp dụng hồi tố và chỉ giới hạn ở các bên trong vụ kiện — tức IRS và Bộ Tài chính — không mở rộng cho các kỳ khai thuế tương lai.
Một thỏa thuận giữa tổng thống và chính Bộ Tư pháp của ông là điều chưa từng có tiền lệ.
Ai thật sự chịu tác động
Đây không phải chuyện thuế của riêng gia đình Trump. Với công chức liên bang, đặc biệt những người làm việc trong hoặc giám sát Bộ Tư pháp, tiền lệ này đặt ra câu hỏi về mức độ độc lập của cơ quan thực thi pháp luật khi người đứng đầu ngành tư pháp từng là luật sư cá nhân của tổng thống. Một thẩm phán liên bang xử lý vụ kiện gốc từng nhận định Trump đã “tự giao dịch” (self-dealing) qua vụ kiện, và bà tỏ ra băn khoăn khi chính Blanche — người từng đại diện pháp lý cho Trump — lại là người ký thỏa thuận, theo Associated Press.
Với người cao tuổi tị nạn thế hệ một và bất kỳ ai từng khai thuế qua IRS, niềm tin rằng cơ quan này áp dụng luật lệ như nhau cho mọi công dân là nền tảng của quan hệ thuế vụ. Một thỏa thuận riêng cho phép một cá nhân — dù là tổng thống — thoát kiểm toán thuế theo các điều khoản do chính Bộ Tư pháp của ông thương lượng, là điều chưa có tiền lệ, dù Lawfare ghi nhận từng có các khoản dàn xếp lớn qua Judgment Fund, như 326 triệu USD cho Pakistan năm 1998 hay bồi thường cho công dân Nhật gốc Latin bị giam giữ.
Điều cần theo dõi tiếp
Dù Blanche đã ký lệnh hủy quỹ, một số chuyên gia pháp lý được NPR trích dẫn cảnh báo rằng quỹ này vẫn có thể được khôi phục bằng một lệnh mới trong tương lai, vì bản thân Trump từng công khai bày tỏ ý định đưa ý tưởng này trở lại nếu Thượng viện không thông qua Blanche. Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski của Alaska đến nay vẫn chưa cam kết ủng hộ, nói rằng bà cần đánh giá đầy đủ sau khi hồ sơ ra khỏi ủy ban. Nếu Đảng Dân chủ giành lại Thượng viện vào tháng 11/2026, kế hoạch dự phòng của Trump — tái đề cử Blanche sau khi Cornyn và Tillis rời nhiệm sở — sẽ khó thực hiện hơn nhiều.
Điều đáng ghi nhớ cho cử tri gốc Việt theo dõi Washington: cả Cornyn và Tillis đều sắp mãn nhiệm, một sau khi thất bại trong bầu cử sơ bộ vì bị Trump quay lưng ủng hộ đối thủ, người còn lại đã thông báo không tái tranh cử. Sự phản đối của họ, do đó, mang tính biểu tượng nhiều hơn là một phép thử cho tương lai của Đảng Cộng hòa trong Ủy ban Tư pháp.