Ba người mẹ ở khu vực Houston vừa chọn một con đường pháp lý khác hẳn những nhóm phụ huynh đã thất bại trước đó: thay vì viện dẫn Hiến pháp liên bang, họ kiện thẳng chính quyền Texas dựa trên luật của tiểu bang. Đây không phải là chi tiết kỹ thuật vô nghĩa. Nó là phản ứng trực tiếp trước một thực tế mà giới vận động tôn giáo tự do đã va phải suốt một năm qua: Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 5, tòa có thẩm quyền trên Texas, đã đứng về phía tiểu bang.
Ba người mẹ khác tôn giáo cùng chung một điều: không muốn con bị buộc nhìn một thông điệp tín ngưỡng trái với niềm tin gia đình mỗi ngày trong lớp học.
Mũi kiện mới nhằm vào luật bang, không phải Hiến pháp liên bang
Theo Houston Public Media, một tòa liên bang khu vực 5 đã ra phán quyết vào mùa xuân năm 2026 cho rằng luật buộc treo bảng Mười Điều Răn, ban hành từ năm 2025, không vi phạm Hiến pháp Mỹ, đồng thời cho phép áp dụng luật này. Con đường liên bang gần như đã bị khóa lại. Mười sáu gia đình từng kiện mười một học khu vào tháng 7/2025 với lập luận vi phạm nguyên tắc tách biệt nhà nước và tôn giáo, và Chánh án Liên bang Fred Biery đã chặn việc thi hành luật tại các học khu bị kiện vào tháng 8/2025. Tuy nhiên chiến thắng đó chỉ tồn tại chưa đầy một năm.
Chính vì vậy, đơn kiện nộp tại Quận Harris lần này đi theo hướng khác hẳn. Ba người mẹ không cãi lại Hiến pháp liên bang mà dựa vào Đạo luật Phục hồi Tự do Tôn giáo Texas, ban hành năm 1999 dưới thời Thống đốc George W. Bush, và Dự luật số 15 — tu chính án 'Quyền của Cha mẹ' được cử tri thông qua. Theo Houston Public Media, đơn kiện nêu tên chính quyền Texas cùng ba học khu Houston ISD, Cy-Fair ISD và Spring Branch ISD là bị đơn. Điểm mấu chốt: luật bang từng được chính Tổng Chưởng lý Ken Paxton dùng làm lá chắn pháp lý cho nơi thờ tự trong đại dịch COVID-19 năm 2021, giờ lại bị chính công dân Texas quay sang chống lại chính quyền bang.
Ba người mẹ, ba niềm tin, một điểm chung
Emily Roth đang nuôi con không theo tôn giáo nào. Audrey Rosa Nath nuôi con theo nhiều truyền thống tôn giáo khác nhau trong gia đình, gồm Kỳ Na giáo, Hindu giáo, Do Thái giáo và Quaker. Sanjam Kaur Sohal theo đạo Sikh. Ba người phụ nữ này không cùng một nền tôn giáo, nhưng luật sư trưởng đại diện họ, Megan Hassan, nói rằng tất cả đều muốn con mình đến trường mà không bị buộc trưng bày một thông điệp trái với niềm tin gia đình, theo Texas Tribune. Trong thông cáo báo chí ngày 31/7/2026, Roth nói rằng tấm bảng bỏ qua sự khác biệt tôn giáo trong lớp học, dạy cho học sinh và cả giáo viên rằng việc loại trừ người khác là điều có thể chấp nhận được, thậm chí được khuyến khích, và đó không phải là bài học bà muốn con mình học từ chính quyền Texas, theo Texas Tribune.
Một chi tiết mà cả bốn nguồn đều nhắc tới nhưng ít người để ý: bảng phải trưng theo phiên bản Kinh Thánh King James, thuộc truyền thống Tin Lành. Truyền thống Do Thái giáo, Công giáo và Tin Lành đánh số và diễn giải Mười Điều Răn khác nhau. Nói cách khác, luật không chỉ đưa tôn giáo vào lớp học công lập, mà còn chọn một phiên bản cụ thể của một nhánh Cơ Đốc giáo cụ thể làm chuẩn mực áp cho mọi học sinh, bất kể học sinh đó theo Công giáo, Chính thống giáo, Do Thái giáo, Phật giáo, hay không theo tôn giáo nào.
Ba học khu bị kẹp giữa hai lằn ranh pháp lý
Houston ISD, Cy-Fair ISD và Spring Branch ISD giờ đứng ở vị trí khó xử: một bên là luật bang buộc họ trưng bảng nếu nhận được từ nguồn tài trợ, một bên là đơn kiện có thể buộc tòa Quận Harris ra lệnh cấm tạm thời. Theo Houston Public Media, các nguyên đơn yêu cầu tòa ra lệnh cấm tạm thời đối với ba học khu này trước khi năm học mới bắt đầu, còn học sinh Houston ISD dự kiến trở lại trường vào ngày 10/8/2026. Đơn kiện nộp ngày 31/7/2026 chưa có ngày xử, nghĩa là khả năng tòa ra quyết định trước khi trường khai giảng là một cuộc đua với thời gian, không phải một tiến trình pháp lý bình thường.
Điều đáng chú ý là ba học khu này không tự chọn đứng vào cuộc chiến pháp lý. Họ chỉ đơn giản là những đơn vị thi hành luật của bang, và giờ trở thành bị đơn trong một vụ kiện dùng công cụ pháp lý của chính tiểu bang để chống lại chính sách của tiểu bang. Nếu tòa Quận Harris ra lệnh cấm, ba học khu có thể phải gỡ bảng ngay giữa lúc chuẩn bị khai giảng, tạo ra tình trạng bất nhất giữa các trường trong cùng khu vực Houston.
Ván cờ lớn hơn tấm bảng: chương trình học đậm chất Kinh Thánh
Vụ kiện này không xuất hiện trong khoảng trống. Theo Baptist Standard, chưa đầy hai tháng trước khi đơn kiện được nộp, Ban Giáo dục Texas đã thông qua một chương trình học mới đậm chất Kinh Thánh cho các trường công vào tháng 6/2026. Saigon Sentinel từng đưa tin chi tiết hơn về chương trình này: danh sách đọc bắt buộc yêu cầu học sinh từ lớp một đến lớp mười hai đọc các câu chuyện Kinh Thánh như Jonah và con cá voi, con đường Damascus, Tám Phước Lành và câu chuyện đứa con hoang đàng, ảnh hưởng tới 5,4 triệu học sinh từ mẫu giáo đến lớp mười hai tại Texas. Cùng lúc đó, chương trình xã hội học mới loại bỏ môn văn hóa thế giới ở lớp sáu và cắt các chuẩn mực yêu cầu học sinh phân tích tác động của chủng tộc và cách các nhóm thiểu số bị đối xử khác nhau trong lịch sử.
Saigon Sentinel cũng ghi nhận rằng hợp đồng 67 triệu USD giữa Ủy viên Giáo dục Texas Mike Morath và công ty tư vấn MGT Impact Solutions để soạn tài liệu giảng dạy dựa trên các tiêu chuẩn còn chưa được thông qua, mãi đến tháng 4/2026 mới được trình lên cơ quan lập pháp như luật quy định, và một số thành viên Ban Giáo dục thuộc Đảng Cộng hòa thừa nhận họ không biết về hợp đồng này. Đặt cạnh nhau, bảng Mười Điều Răn, danh sách đọc Kinh Thánh bắt buộc và việc luật cho phép tuyên úy hoạt động trong trường công từ năm 2023 cho thấy một xu hướng chính sách nhất quán, không phải một sự việc đơn lẻ. Về phía chính quyền, Tổng Chưởng lý Ken Paxton lập luận Mười Điều Răn là một phần quan trọng của di sản và lịch sử Hoa Kỳ, và văn phòng ông cho rằng bảng trưng bày không mang tính cưỡng ép vì chỉ được treo, không được giảng dạy, và học sinh có quyền không nhìn vào, theo Texas Tribune.
Gia đình gốc Việt và câu hỏi niềm tin nào được ưu tiên trong lớp học công
Houston là nơi có một trong những cộng đồng người Mỹ gốc Việt lớn nhất nước Mỹ, trải rộng từ khu vực gần Đường Bellaire đến các vùng ngoại ô như Katy hay các khu vực do Cy-Fair ISD và Spring Branch ISD quản lý — chính là hai trong ba học khu bị kiện lần này. Trong cộng đồng đó, tôn giáo gia đình không đồng nhất: có gia đình Công giáo lâu đời từ thời di cư 1975, có gia đình theo Phật giáo, Cao Đài, Tin Lành, hoặc không theo tôn giáo nào. Một tấm bảng trưng bày phiên bản Tin Lành của Mười Điều Răn, đặt cố định trong lớp học công lập, đặt ra câu hỏi tương tự như câu hỏi mà Sohal, theo đạo Sikh, hay Nath, theo nhiều truyền thống tôn giáo, đang đặt ra: một học sinh Phật giáo hay Công giáo Việt Nam nhìn tấm bảng đó mỗi ngày trong lớp sẽ hiểu điều gì về vị trí niềm tin của gia đình mình trong không gian công lập.
Đây không phải suy đoán về tâm lý cộng đồng, mà là cùng logic pháp lý mà chính vụ kiện đang viện dẫn: Đạo luật Phục hồi Tự do Tôn giáo Texas bảo vệ mọi cá nhân, không riêng nhóm tôn giáo nào, khỏi việc chính quyền gây gánh nặng đáng kể lên quyền tự do tín ngưỡng. Nếu tòa Quận Harris chấp nhận lập luận này, phạm vi bảo vệ áp dụng cho mọi gia đình có con học trong ba học khu bị kiện, bất kể tôn giáo.
Kết luận: một phép thử hẹp nhưng có thể mở đường
Vụ kiện này khó có khả năng lật ngược toàn bộ luật SB10 trên toàn Texas — phạm vi yêu cầu chỉ giới hạn ở ba học khu Houston, và tòa Quận Harris là tòa cấp bang, không có thẩm quyền ra phán quyết ràng buộc cả tiểu bang. Nhưng nếu thẩm phán ra lệnh cấm tạm thời trước ngày khai giảng, đó sẽ là bằng chứng đầu tiên cho thấy chiến lược dùng luật bang, thay vì Hiến pháp liên bang, có thể xuyên qua lớp bảo vệ mà Tòa Phúc thẩm Khu vực 5 đã dựng lên. Ngược lại, nếu đơn kiện bị bác hoặc không có phán quyết trước ngày 10/8/2026, các gia đình khác trên toàn Texas sẽ nhận ra rằng cánh cửa pháp lý gần như đã đóng, và trọng tâm cuộc chiến sẽ chuyển từ phòng xử án sang hòm phiếu bầu Ban Giáo dục và cơ quan lập pháp bang — nơi chương trình học đậm chất Kinh Thánh vừa được thông qua cho thấy phe ủng hộ đang có lợi thế rõ ràng.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.