Mọi tiến bộ trong phòng thí nghiệm sẽ khó có ý nghĩa nếu lương nhân viên y tế vẫn chưa được trả.
Tốc độ khoa học đối đầu tốc độ sụp đổ thực địa
Câu chuyện đáng chú ý ở Congo hiện không chỉ là con số tử vong, mà là một cuộc đua song song: khoa học đang chạy nhanh hơn bao giờ hết, còn hệ thống thực thi ở tuyến đầu lại chậm lại. Theo Deutsche Welle, ông Tedros cảnh báo số ca mắc mới đang tăng gấp đôi ở một số điểm nóng chỉ trong vòng một tuần trước chuyến thăm. Đây là lần thứ hai ông đến Congo trong mùa hè 2026, sau khi tình trạng khẩn cấp y tế được công bố tại tỉnh Ituri.
Về mặt khoa học, tiến độ thật sự đáng ghi nhận. Chủng Bundibugyo chưa từng có vắc-xin hay thuốc điều trị được phê duyệt, nhưng theo Al Jazeera, quan chức WHO Vasee Moorthy cho biết so với các đợt dịch Ebola trước đây, lần này các nhóm nghiên cứu đã có thể bắt đầu thử nghiệm nhanh hơn, và dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy nhiều hứa hẹn. Free Malaysia Today ghi nhận Canada cho phép hãng Moderna bắt đầu thử nghiệm lâm sàng vắc-xin ứng viên, bên cạnh các dự án của Đại học Oxford và công ty Hilleman Laboratories ở Singapore đang được phát triển song song.
Nhưng tiền và vắc-xin không cứu được nếu người dân không tin
Tuy nhiên, tiến bộ trong phòng thí nghiệm không tự động chuyển thành kiểm soát dịch trên thực địa. Al Jazeera dẫn số liệu chính phủ Congo cho biết đợt dịch đã khiến 1.707 người tử vong trong tổng số 3.802 ca ghi nhận tính đến đầu tháng 8. Hơn 17.000 người tiếp xúc đang được giám sát, nhưng chỉ khoảng 80% được theo dõi mỗi ngày — một tỷ lệ mà giới chuyên môn coi là chưa đủ để cắt đứt chuỗi lây nhiễm.
Vấn đề nằm ở lòng tin và tiền lương, không phải ở tốc độ nghiên cứu. Free Malaysia Today tường trình rằng nhân viên tại một trung tâm điều trị Ebola ở thị trấn mỏ Mongbwalu bị cảnh sát bắn chỉ thiên giải tán khi phản đối vì chưa được trả phụ cấp. Deutsche Welle ghi nhận Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới cảnh báo rằng phản ứng đang được mở rộng nhưng vẫn chưa tiếp cận được cộng đồng đủ nhanh để cắt đứt các chuỗi lây truyền, theo cách diễn giải của tổ chức này — trong khi nhiều nhân viên y tế khác đình công vì tranh chấp lương. Đây chính là nghịch lý: tiền viện trợ quốc tế đổ vào ngày càng nhiều, nhưng người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân lại không được trả lương đúng hạn.
Ai đang trả tiền, và điều đó có đủ không
Về tài chính, Hoa Kỳ tiếp tục là nhà tài trợ lớn nhất. Theo Free Malaysia Today, khoản mới nhất Washington công bố hôm 5/8/2026 là hơn 242 triệu USD, nâng tổng viện trợ trực tiếp của Mỹ cho đợt dịch này lên hơn 500 triệu USD. Đó là con số đáng kể, nhưng nó đến giữa lúc ngân sách phản ứng toàn cầu vẫn thiếu hụt sau các đợt cắt giảm tài trợ viện trợ trước đó — một mâu thuẫn mà chính WHO và các tổ chức nhân đạo đã nhiều lần nêu ra.
Lịch sử đưa ra một mốc so sánh đáng lo. Al Jazeera nhắc lại rằng trong đợt dịch Tây Phi 2014-2016, phải mất khoảng tám tháng để số tử vong chạm mốc 1.000 người. Lần này, con số đó bị vượt qua nhanh hơn rất nhiều — dấu hiệu cho thấy đây thực sự là đợt dịch tăng trưởng nhanh nhất được ghi nhận, dù quy mô tổng thể vẫn thấp hơn Tây Phi.
Điều cần theo dõi tiếp
Ông Tedros, người trở thành Tổng Giám đốc WHO đầu tiên đến từ khu vực châu Phi khi được bầu năm 2017, đang đặt cược uy tín cá nhân vào việc huy động thêm nguồn lực trước khi dịch vượt tầm kiểm soát. Nhưng câu hỏi thật sự không phải là bao nhiêu tiền hay bao nhiêu vắc-xin thử nghiệm sẽ ra đời trong vài tháng tới, mà là liệu các khoản viện trợ đó có đến được tay nhân viên y tế tuyến đầu và cộng đồng đang mất niềm tin hay không. Nếu lương vẫn chưa được trả và việc truy vết tiếp xúc vẫn tụt lại sau tốc độ lây lan, thì mọi tiến bộ trong phòng thí nghiệm sẽ khó có ý nghĩa thực tế.