Người Việt ở Mỹ làm nghề gì? Câu trả lời rộng hơn tiệm nail rất nhiều

Nếu quý vị đang ở Việt Nam và tính chuyện sang Mỹ, câu hỏi đầu tiên thường không phải là visa hay vé máy bay, mà là: qua đó rồi làm gì để sống?

Câu trả lời quen thuộc nhất là nghề nail. Nó đúng, nhưng chỉ đúng một phần — và phần bị bỏ sót mới là phần quan trọng cho người đang chuẩn bị đi.

Nghề nail lớn thật, nhưng không phải là tất cả

Theo ước tính từ dữ liệu Điều tra Cộng đồng Hoa Kỳ (American Community Survey), khoảng 12% người Mỹ gốc Việt trong lực lượng lao động làm thợ nail, cộng thêm 2% làm các công việc khác trong ngành làm đẹp. Hơn một nửa số tiệm nail trên toàn nước Mỹ do người Mỹ gốc Việt làm chủ, và riêng tại California, khoảng 80% thợ làm móng có giấy phép là người gốc Việt.

Đó là những con số lớn. Nhưng hãy đọc kỹ: 12% cộng 2% là khoảng một phần bảy. Sáu phần bảy còn lại của người Việt đi làm ở Mỹ đang làm nghề khác — kỹ sư, y tá, kế toán, thợ sửa xe, tài xế, giáo viên, chủ nhà hàng, nhân viên hãng xưởng, lập trình viên.

Hình dung "người Việt ở Mỹ = làm nail" là hình dung của người nhìn từ xa. Nó lệch, và nếu quý vị lấy nó làm kế hoạch cho đời mình thì cái lệch đó thành tốn kém.

Bức tranh thật, bằng số

Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew (Pew Research Center), năm 2023 có khoảng 2,3 triệu người gốc Việt sinh sống tại Hoa Kỳ, là nhóm gốc Á đông thứ tư, chiếm khoảng 9% dân số gốc Á. Trong đó:

• Thu nhập trung vị của hộ gia đình gốc Việt là 86.000 USD một năm.
• 36% người từ 25 tuổi trở lên có bằng cử nhân hoặc cao hơn.
• 68% hộ gia đình sở hữu nhà.
• 11% sống dưới mức nghèo.
• 60% là người sinh ra ở nước ngoài, tức là đã từng đi qua đúng con đường quý vị đang tính đi.
• Con số cuối cùng đáng để dừng lại. Phần lớn người Việt đi làm ở Mỹ hôm nay không sinh ra ở Mỹ. Họ đến, và họ làm được. Thu nhập trung vị 86.000 USD một hộ không phải là con số của một cộng đồng chỉ biết một nghề.

Nếu vẫn chọn nghề nail: đây là điều cần biết trước

Nghề nail là một lựa chọn hợp lý, đặc biệt cho người mới sang, vốn ít và tiếng Anh chưa vững. Nhưng nên vào nghề với con số thật trong đầu.

Theo Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ (BLS), năm 2024 thu nhập trung vị của thợ làm móng tại Mỹ là 34.660 USD một năm, tương đương 16,66 USD một giờ. Cả nước có khoảng 210.100 người làm nghề này, và số việc làm được dự báo tăng 7% trong giai đoạn 2024–2034, nhanh hơn mức trung bình của các ngành nghề nói chung.

Đây là thu nhập của người làm công. Chủ tiệm là chuyện khác — cao hơn, nhưng kèm vốn, kèm mặt bằng, kèm rủi ro.

Quan trọng hơn cả con số: nghề này bắt buộc phải có giấy phép. BLS ghi rõ người làm phải hoàn tất một chương trình được tiểu bang công nhận, rồi thi đậu kỳ thi cấp phép của tiểu bang. Không có giấy phép thì không được hành nghề hợp pháp, bất kể tay nghề giỏi đến đâu.

Giấy phép cấp theo từng tiểu bang, không dùng chung. Số giờ học và lệ phí khác nhau giữa các tiểu bang, nên phải tra cứu tại hội đồng thẩm mỹ (board of cosmetology) của chính tiểu bang mình sẽ ở — không nghe theo kinh nghiệm của người quen ở tiểu bang khác.

Rào cản thật không phải là tay nghề

Với người chuẩn bị sang, hai rào cản lớn nhất thường không nằm ở chuyên môn.

Thứ nhất là tiếng Anh. Theo Pew, 56% người gốc Việt từ 5 tuổi trở lên thông thạo tiếng Anh — nghĩa là 44% thì không. Tiếng Anh không quyết định quý vị có tìm được việc hay không, nhưng nó quyết định quý vị tìm được việc nào, và bao lâu thì đổi được sang việc tốt hơn.

Thứ hai là bằng cấp Việt Nam thường không tự động được công nhận. Bác sĩ, dược sĩ, y tá, kỹ sư, giáo viên, luật sư — hầu hết các nghề này ở Mỹ đều đòi giấy phép hành nghề do tiểu bang cấp, và bằng nước ngoài phải qua thẩm định, thi lại, đôi khi học bổ sung. Nhiều người sang Mỹ với một nghề trong tay nhưng phải làm việc khác vài năm trong lúc lo giấy tờ hành nghề. Đó là chuyện bình thường và có lối ra, nhưng nên biết trước để tính đường, thay vì biết sau rồi hụt hẫng.

Điều nên làm trước khi lên máy bay

Ba việc có thể làm ngay từ Việt Nam, và cả ba đều miễn phí hoặc gần như miễn phí:

1. Xác định tiểu bang trước, rồi mới xác định nghề. Yêu cầu giấy phép, mức lương và chi phí sinh hoạt khác nhau rất xa giữa các tiểu bang. Một nghề sống được ở Texas có thể không đủ sống ở California.
2. Tra yêu cầu giấy phép của nghề mình định làm, tại đúng tiểu bang đó, trên trang web chính thức của cơ quan cấp phép tiểu bang. Thông tin này công khai và không mất tiền.
3. Học tiếng Anh ngay từ bây giờ, kể cả khi định làm nghề ít giao tiếp. Nó là thứ duy nhất trong danh sách này quý vị có thể tiến bộ mỗi ngày mà không cần chờ giấy tờ.

Không cần trả tiền cho dịch vụ trung gian nào để biết những điều trên. Mọi yêu cầu cấp phép nghề nghiệp tại Hoa Kỳ đều được công bố công khai trên trang web của tiểu bang.

Vì sao chúng tôi viết bài này

Saigon Sentinel là báo phục vụ cộng đồng người Việt tại Mỹ. Nhưng dữ liệu tìm kiếm của chúng tôi cho thấy một phần đáng kể độc giả tìm đến từ ngoài nước Mỹ — Việt Nam là nguồn truy cập lớn thứ hai — và họ tìm đúng những câu như "người Việt ở Mỹ làm nghề gì" và "qua Mỹ làm nghề gì".

Bài này viết cho cả hai phía. Với người đang chuẩn bị sang, đây là bức tranh nghề nghiệp thật để tính đường trước khi đi. Với quý vị đã ở Mỹ, đây là bài có thể gửi cho người thân còn ở quê nhà đang hỏi đúng những câu trên — thay cho lời đồn, một câu trả lời có số liệu và có nguồn.