Mỗi tháng, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (U.S. Department of State) đăng một bảng số liệu tên là Visa Bulletin. Với nhiều gia đình Việt, đó là văn bản duy nhất cho biết hồ sơ bảo lãnh còn phải chờ bao lâu. Nó cũng là văn bản gần như không ai đọc nổi: bằng tiếng Anh, trình bày thành bảng, và không giải thích gì cả.
Bài này hướng dẫn cách đọc nó. Trong đây không có con số của tháng này, vì con số thay đổi hằng tháng và sẽ sai trong vài tuần nữa. Thứ không đổi là cách đọc, và đó là thứ đáng học một lần.
Trước hết: có thể quý vị không phải xếp hàng
Luật đặt trần cho số thẻ xanh cấp mỗi năm. Diện bảo lãnh gia đình có sàn ít nhất 226.000 suất một năm; diện việc làm là 140.000 suất, cộng phần thừa của diện gia đình năm trước.
Nhưng có một nhóm nằm ngoài trần đó: vợ hoặc chồng, cha mẹ, và con độc thân dưới 21 tuổi của công dân Mỹ. Nhóm này được gọi là thân nhân trực hệ, và theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội (Congressional Research Service, viết tắt là CRS), họ không bị giới hạn số lượng. Không có hạn mức thì không có hàng chờ, và Visa Bulletin không nói gì về hồ sơ của họ.
Đây là việc cần xác định trước tiên, vì nó gỡ bỏ rất nhiều lo lắng thừa. Nếu người bảo lãnh là công dân Mỹ và người được bảo lãnh là vợ, chồng, cha, mẹ hoặc con nhỏ, phần còn lại của bài này không áp dụng cho quý vị.
Bốn diện gia đình, năm diện việc làm
Ai không thuộc nhóm trên thì rơi vào một diện ưu tiên, mỗi diện một hạn mức riêng.
Bên gia đình, luật chia thành bốn diện: con độc thân trên 21 tuổi của công dân Mỹ (23.400 suất); vợ chồng và con nhỏ của thường trú nhân (114.200 suất, trong đó ít nhất 77% dành cho vợ chồng và con nhỏ); con đã lập gia đình của công dân Mỹ (23.400 suất); và anh chị em ruột của công dân Mỹ từ 21 tuổi trở lên (65.000 suất).
Diện cuối là diện đông người Việt nhất và cũng chờ lâu nhất. Sáu mươi lăm ngàn suất một năm, chia cho cả thế giới, cho một diện mà hầu như gia đình di dân nào cũng có người đủ điều kiện.
Bên việc làm, luật chia thành năm diện, ba diện đầu mỗi diện 28,6% tổng số, hai diện sau mỗi diện 7,1%.
Trần 7% cho mỗi nước
Đây là điều khiến hàng chờ dài ngắn khác nhau tùy quốc tịch. Luật quy định số visa cấp cho người sinh ra ở bất kỳ một nước nào không được vượt quá 7% tổng số của năm đó.
Bảy phần trăm áp dụng cho mọi nước như nhau, bất kể nước đó lớn hay nhỏ, gửi nhiều người hay ít người. Hệ quả là nước nào có nhiều người nộp hồ sơ thì hàng chờ nước đó dài hơn — không phải vì bị phân biệt, mà vì cùng một cái trần chia cho nhiều người hơn.
Trong Visa Bulletin, điều này hiện ra thành các cột riêng. Một số nước nhu cầu cao được tách thành cột riêng, còn lại gộp vào một cột chung. Danh sách các nước có cột riêng thay đổi theo thời gian, nên việc đầu tiên khi mở bảng là xem Việt Nam đang nằm ở cột riêng hay cột chung của tháng đó. Đọc nhầm cột là đọc nhầm toàn bộ.
Ngày ưu tiên: chỗ của quý vị trong hàng
Mỗi hồ sơ có một mốc gọi là ngày ưu tiên. Đó là chỗ đứng trong hàng, và nó không đổi.
Với hồ sơ bảo lãnh, quy định liên bang ghi rằng ngày ưu tiên là ngày nộp đơn bảo lãnh sau này được chấp thuận. Nghĩa là ngày nộp, không phải ngày được duyệt. Hồ sơ nộp năm 2015 và duyệt năm 2019 vẫn giữ chỗ của năm 2015.
Với diện việc làm thì hơi khác: ngày ưu tiên là ngày sớm hơn trong hai ngày — ngày Bộ Lao động (Department of Labor) nhận hồ sơ chứng nhận lao động, hoặc ngày Sở Di trú (U.S. Citizenship and Immigration Services, viết tắt là USCIS) nhận đơn bảo lãnh.
Ngày ưu tiên nằm trên giấy báo nhận hồ sơ. Đó là con số duy nhất quý vị cần mang theo khi mở bảng.
Hai bảng, không phải một
Đây là chỗ gây nhầm lẫn nhiều nhất, và cũng là chỗ đáng hiểu nhất.
Visa Bulletin đăng hai bảng cho mỗi diện. Bảng thứ nhất là Final Action Dates — ngày quyết định. Hồ sơ được cấp thẻ xanh khi ngày ưu tiên của mình sớm hơn ngày ghi trong bảng này.
Bảng thứ hai là Dates for Filing — ngày được nộp hồ sơ. Từ năm 2015, Bộ Ngoại giao đăng kèm bảng này với các mốc mới hơn, và theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội, bảng đó chỉ dùng được cho người đang ở Mỹ chờ chuyển diện tại chỗ. Người phỏng vấn ở lãnh sự quán không dùng bảng này.
Còn một lớp nữa: mỗi tháng Sở Di trú công bố họ chấp nhận bảng nào cho hồ sơ chuyển diện. Khi cơ quan này thấy số visa còn nhiều hơn số người đang chờ, họ cho dùng bảng ngày nộp hồ sơ, và người nộp được nộp sớm hơn. Vậy nên trước khi mở Visa Bulletin, cần biết tháng đó Sở Di trú đang dùng bảng nào — nếu không thì có bảng cũng không biết bảng nào là bảng của mình.
Hai bảng làm hai việc khác nhau. Bảng ngày nộp cho phép nộp giấy tờ và mở đường xin giấy phép lao động tạm; bảng ngày quyết định mới là bảng cấp thẻ xanh.
Chữ C và chữ U
Trong ô của bảng, đôi khi không có ngày mà chỉ có một chữ cái.
Chữ C nghĩa là current: diện đó đang thông, ai cũng nộp được, không cần so ngày ưu tiên. Chữ U nghĩa là unavailable: diện đó tạm thời không có suất, không ai nộp được cho tới khi có thông báo mới.
Khi ngày chạy lùi
Người ta hay hình dung hàng chờ chỉ tiến. Thực tế không phải vậy.
Ngày trong bảng thường tiến dần theo thời gian, nhưng nhu cầu từng tháng lên xuống, nên có tháng ngày đứng yên, có tháng lùi lại. Khi số người nộp trong một diện vượt quá số suất còn lại, Bộ Ngoại giao phải lùi ngày lại để giữ trật tự hàng. Hiện tượng này gọi là retrogression.
Ngày lùi không có nghĩa hồ sơ bị mất chỗ. Ngày ưu tiên của quý vị vẫn nguyên. Chỉ là cái mốc để so đã lùi, nên phải chờ thêm.
Bảng này không trả lời điều gì
Visa Bulletin cho biết một chuyện duy nhất: có suất visa cho ngày ưu tiên của quý vị hay chưa.
Nó không nói hồ sơ có được duyệt hay không. Nó không nói Sở Di trú giải quyết nhanh hay chậm. Nó không nói còn thiếu giấy tờ gì. Một hồ sơ tới lượt vẫn có thể bị từ chối vì lý do khác, và một hồ sơ đủ điều kiện vẫn phải chờ tới lượt.
Vì sao chuyện này ngày càng liên quan tới người Việt
Diện việc làm trước đây gần như không có người Việt. Theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội dựa trên số liệu Bộ An ninh Nội địa (DHS), năm tài khóa 2013 Việt Nam có 458 người nhận thẻ xanh diện việc làm, đứng thứ 46. Đến năm tài khóa 2023, con số là 3.330 người, đứng thứ 12 trong các nước gửi nhiều nhất.
Gấp hơn bảy lần trong mười năm. Nghĩa là ngày càng nhiều gia đình Việt có người trong hàng chờ diện việc làm, chứ không chỉ diện bảo lãnh gia đình — và đó là hai bảng khác nhau, hai cách đọc khác nhau.
Bốn việc nên làm
- Tìm ngày ưu tiên của mình trên giấy báo nhận hồ sơ, và ghi lại. Không có con số này thì không đọc bảng được.
- Xác định đúng diện và đúng cột. Sai diện hoặc sai cột là sai kết quả, và người ta hay sai ở chỗ này hơn là ở chỗ đọc ngày.
- Xem tháng đó Sở Di trú dùng bảng nào trước khi so ngày, nếu hồ sơ chuyển diện tại Mỹ.
- Đừng trả tiền cho ai để tra bảng này. Visa Bulletin đăng công khai trên trang travel.state.gov mỗi tháng, miễn phí, không cần tài khoản.
Bài này viết cho ai
Với quý vị đã ở Mỹ và đang bảo lãnh người thân: đây là cách trả lời câu hỏi mà năm nào họ cũng hỏi — còn bao lâu nữa. Câu trả lời thật thường không dễ nghe, nhưng biết cách tự tra vẫn hơn là đoán.
Với người còn ở Việt Nam đang trong hàng chờ: hồ sơ của quý vị có một con số cụ thể và một chỗ đứng cụ thể. Học đọc bảng một lần là từ đó tự biết mình đang ở đâu, không phải hỏi ai, không phải trả tiền cho ai.
Và với cả hai phía: bảng này chỉ là bảng số. Việc hồ sơ có được duyệt hay không là chuyện khác, và đó là câu hỏi dành cho luật sư di trú hoặc đại diện được Bộ Tư pháp (Department of Justice, viết tắt là DOJ) công nhận.
Bảo Nguyễn
Bảo Nguyễn sáng lập Saigon Sentinel để mang đến cho cộng đồng người Việt hải ngoại nguồn tin cộng đồng độc lập và chuyên sâu, trong thời điểm mà thông tin sai lệch lan nhanh hơn khả năng kiểm chứng và rào cản ngôn ngữ khiến việc xác minh trở nên khó khăn hơn lẽ thường. Anh đặt ra tiêu chuẩn biên tập và các lớp kiểm soát chất lượng cho việc đưa tin, chọn đề tài, viết và biên tập từng bài, đọc bài đối chiếu với nguồn trước khi xuất bản, kiểm tra lại nội dung đã đăng, và xử lý đính chính.