Đại dịch im lặng: Tại sao con người ngày càng ngại nói chuyện với người lạ?

Một xu hướng xã hội đáng lo ngại đang nổi lên: các cuộc trò chuyện ngẫu nhiên với người lạ ở nơi công cộng đang dần biến mất. Các chuyên gia chỉ ra nhiều nguyên nhân, bao gồm việc lạm dụng điện thoại di động, tai nghe chống ồn, sự gia tăng của làm việc tại nhà, và các màn hình tự phục vụ thay thế tương tác giữa người với người.

Hệ quả của đại dịch COVID-19 cũng góp phần củng cố các quy tắc giãn cách xã hội. Hiện tượng này được gọi là "củng cố chuẩn mực xã hội", nơi sự im lặng của đám đông khuyến khích mỗi cá nhân im lặng theo. Các nhà khoa học thần kinh và tâm lý học cảnh báo đây không chỉ là sự thay đổi về sở thích cá nhân mà là sự suy giảm một kỹ năng cơ bản của con người. Nhà tâm lý học Esther Perel gọi đây là một cuộc "suy thoái quan hệ toàn cầu". Trong khi đó, các nghiên cứu chỉ ra rằng thế hệ Z là thế hệ đầu tiên trong lịch sử có biểu hiện kém hơn thế hệ trước về các chỉ số nhận thức, một phần do thiếu các kỹ năng giao tiếp trực tiếp.

Bài viết không chỉ mô tả một hiện tượng đơn lẻ mà còn phác thảo một sự thay đổi cấu trúc sâu sắc trong xã hội phương Tây. Việc đánh mất các cuộc trò chuyện nhỏ, tưởng chừng vô thưởng vô phạt, thực chất là triệu chứng của một xu hướng lớn hơn: sự phân mảnh xã hội và xói mòn các "không gian thứ ba"—những nơi trung gian như quán cà phê, công viên, thư viện vốn là chất keo kết dính cộng đồng.

Công nghệ, đặc biệt là điện thoại thông minh, đã tạo ra một "lá chắn kỹ thuật số", cho phép mỗi cá nhân rút lui vào thế giới riêng ngay cả khi đang ở giữa đám đông. Điều này làm teo đi "cơ bắp xã hội", tức khả năng ứng biến, thấu cảm và xử lý các tình huống giao tiếp bất ngờ. Hậu quả không chỉ là sự cô đơn gia tăng mà còn là sự suy giảm khả năng hiểu và khoan dung với những người khác biệt với mình, một kỹ năng tối quan trọng cho một xã hội dân chủ lành mạnh.

Chúng tôi nhận thấy một nghịch lý đáng chú ý: khi các tương tác ngoài đời thực trở nên hiếm hoi, sự khao khát về chúng lại bùng nổ trên không gian mạng. Các video với chủ đề "nói chuyện với người lạ" thu hút hàng triệu lượt xem, cho thấy một nhu cầu bản năng về kết nối con người mà thế giới kỹ thuật số dường như không thể thỏa mãn một cách trọn vẹn. Điều này đặt ra câu hỏi về tương lai của các mối quan hệ cộng đồng trong một thế giới ngày càng tự động hóa và được cá nhân hóa.

Đối với nhiều người trong cộng đồng gốc Việt, đặc biệt là thế hệ thứ nhất, văn hóa trò chuyện cởi mở tại các không gian chung như quán phở, tiệm cà phê, hay chợ Việt là một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội. Xu hướng "ngại giao tiếp" được mô tả trong bài có thể tạo ra một khoảng cách văn hóa thế hệ. Con cháu lớn lên tại Mỹ có thể quen với việc dùng "lá chắn công nghệ", trong khi cha mẹ, ông bà lại coi trọng các tương tác ngẫu nhiên như một cách duy trì kết nối cộng đồng và bản sắc.