ASEAN Bất Đồng Về Cuộc Bầu Cử Của Chính Quyền Quân Sự Myanmar

Cebu, Philippines – ASEAN tạm thời không công nhận cuộc bầu cử gần đây do chính quyền quân sự Myanmar tổ chức. Thứ trưởng Ngoại giao Philippines Theresa Lazaro tuyên bố ngày 29/01 rằng khối này chưa đạt được đồng thuận về việc tán thành kết quả bầu cử. Bà Lazaro phát biểu sau Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, nhấn mạnh rằng một số quốc gia thành viên đang xem xét kết quả, mô tả tình hình là đang "tiến triển".

Cuộc bầu cử, kết thúc vào ngày 25/01, bị các nhóm giám sát chỉ trích rộng rãi. Đảng Đoàn kết và Phát triển Liên bang do quân đội hậu thuẫn đã được tuyên bố thắng cử trước khi có kết quả chính thức. ASEAN vẫn duy trì lập trường không công nhận chính quyền quân sự lên nắm quyền sau cuộc đảo chính tháng 2/2021 và đã cấm các lãnh đạo quân sự tham dự các cuộc họp cấp cao. Tuy nhiên, quan điểm giữa các thành viên vẫn khác nhau. Singapore kêu gọi chấm dứt thù địch và đối thoại toàn diện. Trong khi đó, Thái Lan xem cuộc bầu cử là một cơ hội tiềm năng cho đối thoại, hy vọng đây là "sự khởi đầu của một quá trình chuyển đổi".

Sự chia rẽ của ASEAN về cuộc bầu cử ở Myanmar cho thấy một mâu thuẫn quen thuộc và ngày càng sâu sắc trong nội bộ khối: nỗ lực duy trì một lập trường chung đối với chính quyền quân sự Naypyitaw trong khi cho phép các quốc gia thành viên theo đuổi những cách tiếp cận thực dụng riêng. Lập trường chính thức của khối vẫn dựa trên Đồng thuận Năm điểm, một công cụ bị xem là phần lớn đã thất bại. Tuy nhiên, theo nhà phân tích Moe Thuzar, đây vẫn là "công cụ can thiệp duy nhất mà ASEAN có vào lúc này". Việc hạ cấp đại diện của Myanmar và tước quyền chủ tịch luân phiên của nước này là những hậu quả hữu hình cho thấy sự không tuân thủ của chính quyền quân sự.

Vai trò chủ tịch ASEAN năm 2026 của Philippines đang bị giám sát chặt chẽ. Chuyến thăm Naypyitaw của Thứ trưởng Ngoại giao Lazaro vào đầu tháng 1, trước cuộc bầu cử, đã làm dấy lên câu hỏi về chiến lược của Manila và liệu họ có tham vấn đầy đủ với nhóm troika của ASEAN (gồm Malaysia, Philippines và Singapore) hay không. Bà Lazaro bảo vệ hành động của mình, cho rằng chuyến đi là để thể hiện việc không tán thành cuộc bầu cử. Tuy nhiên, các nhà quan sát lo ngại những hành động đơn phương như vậy có thể làm suy yếu sự thống nhất mong manh của khối. Cách Philippines điều hướng cuộc khủng hoảng Myanmar trong năm chủ tịch của mình sẽ là một phép thử quan trọng đối với sự gắn kết và uy tín của ASEAN trong việc giải quyết một trong những thách thức an ninh lớn nhất của khu vực.

Các diễn biến ngoại giao cấp cao trong khối ASEAN không có tác động trực tiếp, tức thì đến các vấn đề thường nhật của cộng đồng người Mỹ gốc Việt như kinh doanh nhỏ lẻ, dịch vụ làm đẹp, chuyển tiền hay thủ tục visa.