CERN nhận khoản tài trợ tư nhân kỷ lục 1 tỷ USD cho siêu máy gia tốc tương lai

Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN) đã nhận được khoản tài trợ tư nhân trị giá 1 tỷ USD cho dự án Máy Va Chạm Tuần Hoàn Tương Lai (FCC). Đây là khoản đóng góp từ thiện lớn nhất từ trước đến nay của tổ chức. Dự án FCC, với đường hầm dài 91 km dưới biên giới Pháp-Thụy Sĩ, dự kiến có chi phí khoảng 19 tỷ USD. Máy gia tốc này được lên kế hoạch để bắt đầu vận hành vào khoảng năm 2045, thực hiện các va chạm giữa electron và positron. Giám đốc mới của CERN, Mark Thomson, cho biết khoản tài trợ này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, CERN vẫn cần huy động thêm khoảng 7 tỷ franc Thụy Sĩ để đảm bảo toàn bộ kinh phí. Các nguồn tài trợ bổ sung có thể đến từ các quốc gia thành viên, các đối tác ngoài châu Âu, và các quỹ khoa học lớn của EU. Giới khoa học tại các nước thành viên phần lớn ủng hộ dự án FCC là ưu tiên hàng đầu cho tương lai của ngành vật lý hạt.

Khoản tài trợ 1 tỷ USD từ các quỹ tư nhân như Breakthrough Prize Foundation và quỹ của Eric Schmidt đánh dấu một bước ngoặt quan trọng cho các dự án khoa học quy mô lớn. Theo truyền thống, các dự án tầm cỡ như FCC hoàn toàn phụ thuộc vào ngân sách công của các quốc gia thành viên. Việc huy động thành công nguồn vốn tư nhân cho thấy một mô hình tài trợ hỗn hợp mới đang hình thành, có khả năng giúp các dự án khoa học cơ bản đầy tham vọng đối phó với áp lực ngân sách công. Tuy nhiên, 1 tỷ USD chỉ là một phần nhỏ trong tổng chi phí 19 tỷ USD. Thách thức lớn nhất vẫn nằm ở phía trước: thuyết phục các chính phủ thành viên cam kết một khoản kinh phí khổng lồ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn. Giám đốc CERN, Mark Thomson, nhấn mạnh sự đồng thuận khoa học mạnh mẽ ủng hộ FCC, nhưng cũng có những ý kiến trong cộng đồng lo ngại rằng việc tập trung quá nhiều nguồn lực vào một siêu dự án có thể làm suy yếu các hướng nghiên cứu đa dạng và ít tốn kém hơn. Cam kết của CERN cho một loại hình thí nghiệm kéo dài đến cuối thế kỷ (khoảng năm 2095) cũng đặt ra câu hỏi về sự linh hoạt trong việc theo đuổi các đột phá khoa học chưa lường trước được trong tương lai.

Dự án vật lý hạt cơ bản quy mô lớn này không có tác động trực tiếp đến các vấn đề hàng ngày của cộng đồng người Việt tại Mỹ như kinh doanh nhỏ, dịch vụ làm đẹp, hay các chính sách di trú.