Chính quyền Trump chỉ đạo Bộ Nông nghiệp điều tra các nhà khoa học nước ngoài cộng tác

WASHINGTON – Chính quyền Trump đã chỉ đạo các nhân viên tại Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) điều tra các nhà khoa học nước ngoài hợp tác trong các công trình nghiên cứu để tìm bằng chứng về “hoạt động tội phạm hoặc lật đổ”.

Chỉ thị mới yêu cầu nhân viên sử dụng Google để kiểm tra lý lịch của tất cả các công dân nước ngoài cộng tác với các nhà khoa học của cơ quan. Theo tài liệu mà ProPublica thu thập được, tên của các nhà khoa học bị gắn cờ sẽ được gửi đến các chuyên gia an ninh quốc gia.

Chính sách này đã vấp phải sự phản đối từ các giám sát viên của USDA, một số người gọi nó là “phản địa đàng”. USDA đã cấm các nhà nghiên cứu cộng tác hoặc xuất bản công trình với các nhà khoa học từ các "quốc gia đáng lo ngại" bao gồm Trung Quốc, Nga, Iran và Cuba. Tuy nhiên, các nhà khoa học từ các quốc gia đồng minh như Canada và Đức cũng đang bị rà soát.

Bà Jennifer Jones thuộc Hiệp hội Các nhà khoa học Quan ngại gọi chỉ thị này là sự quay lại của “Chủ nghĩa McCarthy” và là “dấu hiệu kinh điển của chủ nghĩa độc tài”.

USDA cho biết thay đổi này nhằm thực hiện một bản ghi nhớ từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump để bảo vệ nghiên cứu do Hoa Kỳ tài trợ, và cáo buộc chính quyền Biden đã không thực hiện chỉ thị này.

GHI CHÚ CỦA SAIGON SENTINEL – Chỉ thị mới của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) không chỉ là một quy trình hành chính mà còn là sự leo thang đáng kể trong việc an ninh hóa lĩnh vực nghiên cứu khoa học tại Mỹ. Chính sách này phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn dưới thời chính quyền Trump: xem sự hợp tác quốc tế, vốn là nền tảng của tiến bộ khoa học, qua lăng kính an ninh quốc gia và rủi ro tiềm tàng.

Việc yêu cầu các nhà khoa học Mỹ tự mình "điều tra" các đồng nghiệp quốc tế bằng công cụ tìm kiếm Google là một phương pháp thô sơ và nguy hiểm. Nó đặt các nhà nghiên cứu vào một vị thế không phù hợp, biến họ thành những nhân viên an ninh nghiệp dư và tạo ra một môi trường nghi kỵ, thiếu tin tưởng. Điều này có thể gây ra một "hiệu ứng ớn lạnh" (chilling effect) nghiêm trọng, khiến các nhà khoa học Mỹ ngần ngại hợp tác với những bộ óc xuất sắc nhất từ khắp nơi trên thế giới vì sợ rủi ro pháp lý hoặc hành chính.

Hậu quả lâu dài có thể làm xói mòn vị thế dẫn đầu của Mỹ trong khoa học và công nghệ. Khi Mỹ tạo ra rào cản, các tài năng quốc tế và các dự án nghiên cứu quan trọng có thể chuyển hướng sang các trung tâm khác ở châu Âu hoặc châu Á. Mặc dù các lo ngại về gián điệp công nghiệp và đánh cắp sở hữu trí tuệ là có thật, như các vụ án trước đây đã cho thấy, việc áp dụng một chính sách nghi ngờ toàn diện đối với tất cả các nhà khoa học nước ngoài, kể cả từ các nước đồng minh, là một phản ứng thái quá có thể gây hại nhiều hơn là lợi.

Chính sách này tạo ra sự bất an lớn cho các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và sinh viên gốc Việt đang làm việc hoặc học tập tại Mỹ, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học. Dù Việt Nam không nằm trong danh sách "các quốc gia đáng lo ngại", quy định rà soát tất cả các công dân nước ngoài có nghĩa là họ vẫn có thể bị điều tra. Điều này có thể dẫn đến việc chậm trễ xuất bản công trình, mất cơ hội hợp tác, hoặc thậm chí ảnh hưởng đến tình trạng thị thực nếu một tìm kiếm trên Google bị diễn giải sai. Sự thiếu rõ ràng của quy trình tạo ra một môi trường rủi ro cho những người đang đóng góp cho nền khoa học Mỹ.