Danh hài Indonesia bị báo cảnh sát vì châm biếm chính trị, dấy lên tranh cãi về tự do ngôn luận

JAKARTA – Danh hài người Indonesia Pandji Pragiwaksono đã bị báo cảnh sát về tội kích động và báng bổ. Đơn khiếu nại liên quan đến nội dung trong chương trình hài độc thoại "Mens Rea" của ông, phát hành trên Netflix vào ngày 27/12/2025. Các nhóm tự nhận là cánh thanh niên của Nahdlatul Ulama (NU) và Muhammadiyah, hai tổ chức Hồi giáo lớn nhất Indonesia, đã đệ đơn. Họ cáo buộc chương trình của ông Pandji ám chỉ hai tổ chức này đã nhận các nhượng quyền khai mỏ từ chính phủ để đổi lấy sự ủng hộ chính trị trong cuộc bầu cử năm 2024. Vụ việc đã gây ra làn sóng chỉ trích từ các nghệ sĩ, nhóm xã hội dân sự và chuyên gia pháp lý, những người coi đây là một nỗ lực nhằm hình sự hóa sự châm biếm và hạn chế quyền tự do ngôn luận. Ban lãnh đạo trung ương của cả NU và Muhammadiyah sau đó đã giữ khoảng cách, tuyên bố các nhóm khiếu nại không thuộc về họ. Dư luận trên mạng xã hội phần lớn ủng hộ ông Pandji. Cảnh sát Jakarta cho biết vụ việc đang trong giai đoạn điều tra sơ bộ.

Chúng tôi nhận thấy vụ việc của Pandji Pragiwaksono là một phép thử quan trọng đối với nền dân chủ Indonesia và không gian tự do biểu đạt tại Đông Nam Á. Sự việc này làm nổi bật sự căng thẳng giữa nghệ thuật châm biếm chính trị và các nhóm lợi ích tôn giáo-chính trị có ảnh hưởng. Việc các tổ chức Hồi giáo lớn nhất là NU và Muhammadiyah nhanh chóng phủ nhận liên quan đến đơn kiện cho thấy hành động này có thể xuất phát từ một phe nhóm nhỏ hơn, đang cố gắng sử dụng luật pháp để tạo ra "hiệu ứng răn đe" đối với các tiếng nói phê bình. Tuy nhiên, làn sóng ủng hộ mạnh mẽ dành cho danh hài trên mạng xã hội và từ các nhân vật có uy tín, bao gồm cả cựu bộ trưởng Mahfud MD, chứng tỏ xã hội dân sự Indonesia vẫn còn sức sống và sẵn sàng bảo vệ không gian tranh luận công khai. Về mặt pháp lý, vụ kiện có vẻ yếu thế khi chương trình được phát hành trước khi bộ luật hình sự mới, vốn bị chỉ trích là thắt chặt các quyền tự do, có hiệu lực. Nhìn rộng hơn, sự việc này ở Indonesia cho thấy một cuộc giằng co công khai về các quyền tự do dân sự. Điều này tạo ra một sự tương phản với bối cảnh tại Việt Nam, nơi các hoạt động châm biếm chính trị nhạy cảm thường đối mặt với các biện pháp xử lý của nhà nước một cách nhanh chóng và ít có không gian cho một cuộc tranh luận công khai, đa chiều tương tự.

Vụ việc này không có tác động trực tiếp đến các vấn đề kinh doanh, thị thực hay kiều hối của người Mỹ gốc Việt. Tuy nhiên, đối với thế hệ trẻ người Mỹ gốc Việt, những người thường xuyên theo dõi các nội dung toàn cầu trên Netflix, câu chuyện này có thể gây tiếng vang. Nó chạm đến các chủ đề quen thuộc trong diễn ngôn tại Mỹ như tự do ngôn luận, "văn hóa tẩy chay" (cancel culture), và ranh giới mong manh giữa hài kịch và sự xúc phạm, đặc biệt khi liên quan đến chính trị và tôn giáo.