Fukushima 15 năm sau: Thiên nhiên trỗi dậy trên vùng đất phóng xạ

FUKUSHIMA, NHẬT BẢN – Mười lăm năm sau trận động đất mạnh cấp 9 và thảm họa hạt nhân, nhiều khu vực xung quanh nhà máy Fukushima Daiichi vẫn còn hoang vắng. Các công trình như trường tiểu học Kumamachi bị bỏ lại, đóng băng trong khoảnh khắc sơ tán vào ngày 11 tháng 3 năm 2011.

Bên ngoài, thiên nhiên đang xâm chiếm trở lại. Sân chơi mọc đầy cỏ dại, xe đạp gỉ sét nằm trong bụi rậm. Mức độ phóng xạ ở một số nơi vẫn còn quá cao để người dân có thể quay về sinh sống lâu dài. Ông Norio Kimura, người đã mất con gái, vợ và mẹ trong trận sóng thần, vẫn đang dọn dẹp mảnh đất của gia đình với hy vọng một ngày nào đó sẽ trở về.

Chính phủ Nhật Bản đã thực hiện một cuộc tẩy rửa quy mô lớn, thu gom khoảng 15 triệu mét khối đất nhiễm xạ. Tuy nhiên, chiến dịch này không bao gồm các khu rừng núi, nơi chiếm 70% diện tích khu vực. Các nhà khoa học ghi nhận chất phóng xạ caesium-137 vẫn tồn tại trong cây cối và động vật hoang dã. Trái ngược với dự đoán, các quần thể lợn rừng, gấu và gấu mèo đã gia tăng mạnh mẽ do không có sự hiện diện của con người.

Câu chuyện Fukushima, 15 năm sau, không chỉ là một hồi tưởng về thảm họa mà là một nghiên cứu thực tế về giới hạn của nỗ lực phục hồi do con người thực hiện. Hình ảnh ngôi trường bị bỏ hoang, với sách vở vẫn còn trên bàn, là một biểu tượng mạnh mẽ của cuộc sống bị gián đoạn đột ngột, một dạng 'Pompeii' của thời hiện đại.

Vấn đề cốt lõi mà chính quyền Nhật Bản đối mặt không chỉ là kỹ thuật—làm sạch phóng xạ—mà còn là tâm lý. Việc thuyết phục người dân trở lại một nơi gắn liền với chấn thương và một mối nguy hiểm vô hình là một thách thức khổng lồ. Tình trạng 'lấp lửng hạt nhân' mà những cư dân như ông Kimura phải trải qua cho thấy vết sẹo tâm lý tồn tại lâu hơn nhiều so với việc dọn dẹp vật chất.

Nghịch lý lớn nhất ở đây là thảm họa hạt nhân đã vô tình tạo ra một khu bảo tồn động vật hoang dã phát triển mạnh. Nhận định của chuyên gia rằng 'động vật duy nhất gặp nguy hiểm trong các khu vực này có thể là con người' đã lật ngược lại kịch bản thông thường về các thảm họa môi trường. Nó đặt ra một câu hỏi gai góc: Liệu một vùng đất bị con người coi là không thể ở được có thực sự 'chết' hay không, hay nó chỉ đơn giản là đang chuyển đổi thành một hệ sinh thái mới mà con người không còn là trung tâm? Fukushima trở thành một bài học cảnh tỉnh về sự mong manh trong khả năng kiểm soát công nghệ và thiên nhiên của chúng ta.

Câu chuyện về Fukushima mang đến một góc nhìn sâu sắc về mất mát, ký ức và sức mạnh kiên cường của con người khi đối mặt với thảm kịch. Đây là những chủ đề mang tính phổ quát, có thể tạo được sự đồng cảm với nhiều cộng đồng, bao gồm cả người Mỹ gốc Việt từng trải qua những biến cố và sự dịch chuyển lớn trong lịch sử của mình.