Giám đốc mới của CERN chuẩn bị tắt cỗ máy lớn nhất hành tinh để nâng cấp

GENEVA – Giáo sư Mark Thomson sẽ đảm nhận chức vụ tổng giám đốc của CERN, phòng thí nghiệm vật lý hạt nhân hàng đầu thế giới, từ ngày 1 tháng 1. Một trong những nhiệm vụ đầu tiên của ông là giám sát việc tắt Máy Gia tốc Hạt Lớn (LHC), cỗ máy khoa học lớn nhất từng được chế tạo.

Việc ngừng hoạt động này nhằm phục vụ cho một đợt nâng cấp lớn, được gọi là LHC độ sáng cao. Dự án sẽ lắp đặt các nam châm siêu dẫn mới để tăng số vụ va chạm hạt lên gấp mười lần. Các máy dò cũng sẽ được gia cố để ghi lại những dấu hiệu vật lý mới một cách tinh vi hơn.

LHC dự kiến sẽ không khởi động lại cho đến khi nhiệm kỳ 5 năm của ông Thomson gần kết thúc. Trong thời gian này, các nhà khoa học sẽ tiếp tục phân tích lượng dữ liệu khổng lồ đã được thu thập.

Ngoài việc nâng cấp, ông Thomson còn phải vận động cho một dự án kế nhiệm gây tranh cãi, Máy Va chạm Tuần hoàn Tương lai (FCC). Với chi phí ước tính 14 tỷ bảng Anh cho giai đoạn đầu, dự án này đối mặt với những thách thức về tài chính và sự hoài nghi về khả năng mang lại khám phá đột phá. Các quốc gia thành viên sẽ bỏ phiếu về dự án FCC vào năm 2028.

Việc bổ nhiệm Mark Thomson diễn ra vào một thời điểm then chốt đối với CERN và ngành vật lý hạt cơ bản. Việc tạm dừng hoạt động của LHC không phải là một bước lùi, mà là một khoản đầu tư chiến lược cho tương lai của các khám phá khoa học. Thay vì chỉ vận hành cỗ máy, CERN đang đặt cược vào việc nâng cấp công nghệ hiện có để tìm kiếm những vết nứt trong các lý thuyết vật lý hiện tại.

Thách thức lớn nhất đối với Thomson không nằm ở kỹ thuật, mà ở chính trị và tài chính. Dự án nâng cấp LHC độ sáng cao đã được định sẵn, nhưng tương lai xa hơn của CERN phụ thuộc vào dự án Máy Va chạm Tuần hoàn Tương lai (FCC). Không giống như cuộc săn tìm hạt Higgs với một mục tiêu rõ ràng, FCC là một canh bạc tốn kém mà không có gì đảm bảo sẽ trả lời được các câu hỏi lớn như bản chất của vật chất tối hay năng lượng tối. Do đó, nhiệm vụ của Thomson sẽ là thuyết phục các chính phủ rằng việc đầu tư hàng tỷ USD vào một cỗ máy có thể không tìm thấy gì là điều cần thiết để duy trì vị thế dẫn đầu của châu Âu trong khoa học cơ bản.

Bối cảnh cạnh tranh quốc tế, đặc biệt là các kế hoạch từ Mỹ và Trung Quốc, càng làm tăng áp lực. Quyết định về FCC không chỉ là vấn đề khoa học, mà còn là một ván cờ địa chính trị để xác định trung tâm của ngành vật lý hạt toàn cầu trong nửa thế kỷ tới.

Câu chuyện này không có tác động trực tiếp đến các vấn đề kinh doanh hay thị thực của cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, nó nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), một con đường sự nghiệp được nhiều gia đình Việt kiều khuyến khích và coi trọng.