Hiệp ước hạt nhân Mỹ-Nga cuối cùng hết hiệu lực, dấy lên lo ngại về cuộc chạy đua vũ trang mới

Hiệp ước New START, thỏa thuận cuối cùng giới hạn vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga, đã hết hiệu lực vào thứ Năm. Hiệp ước này, được ký năm 2010, giới hạn mỗi bên ở mức 1.550 vũ khí hạt nhân chiến lược đã triển khai.

Nga đã ngừng các hoạt động thanh tra trong cuộc chiến ở Ukraine nhưng được cho là không vi phạm đáng kể các giới hạn. Tổng thống Trump đã để hiệp ước hết hạn, cho biết ông muốn có một thỏa thuận mới bao gồm cả Trung Quốc.

Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố một thỏa thuận là "bất khả thi" nếu không có Trung Quốc, do kho vũ khí của nước này đang phát triển nhanh chóng. Lầu Năm Góc ước tính Trung Quốc sẽ có hơn 1.000 vũ khí hạt nhân vào năm 2035. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã từ chối tham gia đàm phán, cho rằng kho vũ khí của họ nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Nga.

Điện Kremlin bày tỏ sự tiếc nuối về việc hiệp ước hết hiệu lực. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố các bên không còn bị ràng buộc bởi các nghĩa vụ của hiệp ước. Các chuyên gia cảnh báo rằng việc không có hiệp ước có thể dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang mới và làm tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu.

Việc hiệp ước New START hết hiệu lực đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên kiểm soát vũ khí song phương Mỹ-Nga, chính thức mở ra một môi trường an ninh ba cực phức tạp hơn với sự trỗi dậy của Trung Quốc. Lập trường của chính quyền Trump, bằng cách để hiệp ước mất hiệu lực, là một chiến lược rủi ro cao nhằm gây áp lực buộc Bắc Kinh phải tham gia vào các cuộc đàm phán trong tương lai. Washington nhận thấy rằng việc chỉ giới hạn kho vũ khí của Nga trong khi bỏ qua sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc là không còn phù hợp về mặt chiến lược.

Phản ứng của Trung Quốc là có thể dự đoán được. Với kho vũ khí nhỏ hơn đáng kể, việc tham gia một thỏa thuận ba bên theo các điều khoản của Mỹ và Nga sẽ hạn chế khả năng phát triển năng lực răn đe chiến lược của họ. Bắc Kinh coi đây là một nỗ lực nhằm kiềm chế sự vươn lên của mình. Trong khi đó, Nga ở một vị thế có nhiều lợi thế hơn. Mặc dù công khai bày tỏ sự tiếc nuối, Moscow giờ đây đã "hoàn toàn tự do" để mở rộng kho vũ khí của mình nếu muốn, viện dẫn sự cần thiết phải đối phó với cả Mỹ và Trung Quốc.

Điều này tạo ra một "thế lưỡng nan an ninh ba bên": Mỹ không thể đồng thời kiềm chế cả Nga và Trung Quốc. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm kiểm soát Trung Quốc đều có thể thúc đẩy Nga hành động, và ngược lại. Kết quả có thể là một cuộc chạy đua vũ trang ba bên tốn kém, buộc Mỹ phải đẩy nhanh việc hiện đại hóa kho vũ khí đang già cỗi của mình, như các cựu quan chức đã cảnh báo. Sự bất ổn này cũng làm tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân khi các quốc gia khác có thể cảm thấy cần phải phát triển chương trình riêng để đảm bảo an ninh.