Indonesia xem xét bỏ bầu cử trực tiếp lãnh đạo địa phương, dấy lên lo ngại về thụt lùi dân chủ

JAKARTA – Quốc hội Indonesia đang xem xét việc chấm dứt bầu cử trực tiếp đối với các chức danh lãnh đạo địa phương, bao gồm thống đốc, thị trưởng và quận trưởng. Các nhà phân tích cho rằng thay đổi này sẽ chuyển quyền lực từ cử tri trở lại tay giới tinh hoa chính trị.

Đề xuất này nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ trong liên minh cầm quyền của Tổng thống Prabowo Subianto. Đảng Dân chủ Đấu tranh Indonesia (PDI-P) là đảng duy nhất trong liên minh công khai phản đối. Bầu cử trực tiếp ở địa phương, được áp dụng toàn quốc vào năm 2005, là một nền tảng của chương trình cải cách sau ba thập kỷ cầm quyền của nhà lãnh đạo Suharto.

Tổng thống Prabowo cho rằng việc thay đổi sang bầu cử gián tiếp là một giải pháp thiết thực để cắt giảm chi phí và giảm mua phiếu. Tuy nhiên, một cuộc khảo sát của Litbang Kompas công bố ngày 12 tháng 1 cho thấy 77,3% người dân muốn duy trì bầu cử trực tiếp. Dù các cuộc thảo luận chính thức tại quốc hội dự kiến diễn ra vào giữa năm, các nhà phân tích tin rằng kết quả gần như chắc chắn là quay trở lại hệ thống bầu cử gián tiếp.

Lập luận của chính quyền Prabowo rằng việc loại bỏ bầu cử trực tiếp (pilkada) là để chống tham nhũng và tiết kiệm chi phí dường như không thuyết phục được giới phân tích độc lập. Chúng tôi nhận thấy đây là một bước đi nhằm củng cố quyền lực của giới tinh hoa chính trị hơn là cải thiện quản trị.

Thực chất, đề xuất này không giải quyết được gốc rễ của vấn đề. Chi phí bầu cử cao và nạn mua phiếu ở Indonesia xuất phát từ các hoạt động của chính đảng, quy định tài chính vận động yếu kém và việc thực thi lỏng lẻo, chứ không phải từ bản thân hành động bỏ phiếu trực tiếp của người dân. Việc chuyển sang bầu cử gián tiếp, tức là để các hội đồng lập pháp địa phương lựa chọn người đứng đầu, sẽ không làm tham nhũng biến mất. Thay vào đó, nó chỉ chuyển tham nhũng từ không gian công cộng vào các phòng họp kín. Khi đó, các lãnh đạo địa phương sẽ chịu trách nhiệm giải trình chủ yếu với các nhà lập pháp thay vì với cử tri, làm tăng nguy cơ cấu kết và "chính trị kim tiền" giữa nhánh hành pháp và lập pháp ở địa phương.

Đây là một sự thụt lùi rõ rệt so với tinh thần cải cách Reformasi sau thời đại Suharto. Nó tước đi cơ chế giải trình trách nhiệm cơ bản nhất: mối quan hệ trực tiếp giữa cử tri và người lãnh đạo. Người dân sẽ mất đi quyền "thưởng" và "phạt" các nhà lãnh đạo thông qua lá phiếu. Sự thay đổi này có nguy cơ làm xói mòn lòng tin vào các thể chế chính trị và phục hồi các hình thức bảo trợ, thân hữu của thời kỳ cũ, cuối cùng ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng quản lý ngân sách và các chính sách công.