Jimmy Lai Lãnh Án 20 Năm Tù, Giới Báo Chí Hong Kong Im Lặng Hoặc Hoan Nghênh

HỒNG KÔNG – Doanh nhân truyền thông và nhà hoạt động dân chủ Jimmy Lai, 78 tuổi, đã bị kết án 20 năm tù hôm thứ Hai. Tòa án kết luận ông phạm tội nổi loạn và cấu kết với thế lực nước ngoài theo luật an ninh quốc gia của thành phố. Các cáo buộc này bị nhiều người xem là có động cơ chính trị.

Ông Lai là người sáng lập tờ Apple Daily, một nhật báo ủng hộ dân chủ buộc phải đóng cửa vào năm 2021. Bản án của ông là mức phạt nặng nhất theo luật an ninh quốc gia cho đến nay. Hoa Kỳ, Anh, EU và Liên Hợp Quốc đã lên án bản án và kêu gọi trả tự do cho ông, một công dân Anh.

Trong khi đó, các hiệp hội báo chí Hồng Kông từng lên tiếng bảo vệ tự do truyền thông lại giữ im lặng. Hiệp hội Nhà báo Hồng Kông (HKJA) và Câu lạc bộ Phóng viên Nước ngoài (FCC) đều không đưa ra bình luận. Ngược lại, các cơ quan truyền thông thân Bắc Kinh như South China Morning Post và Ta Kung Pao đã đăng bài xã luận ca ngợi bản án, cho rằng nó thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật và đánh dấu sự kết thúc của một 'thời kỳ hỗn loạn chính trị'.

Bản án 20 năm tù dành cho Jimmy Lai không chỉ là sự kết thúc sự nghiệp của một ông trùm truyền thông mà còn là một bia mộ cho nền tự do báo chí từng sôi động của Hồng Kông. Sự kiện này mang tính biểu tượng, khẳng định luật an ninh quốc gia đã thành công trong việc dập tắt mọi tiếng nói đối lập quan trọng. Phản ứng của giới truyền thông địa phương còn nói lên nhiều điều hơn cả bản án. Sự im lặng của các tổ chức từng là tiền đồn bảo vệ nhà báo, như HKJA và FCC, cho thấy một 'hiệu ứng ớn lạnh' đã lan tỏa sâu rộng. Nỗi sợ hãi đã thay thế cho sự phản kháng, khiến các tổ chức này tự kiểm duyệt để tồn tại.

Trong khi đó, việc các tờ báo lớn như South China Morning Post (thuộc sở hữu của Alibaba) công khai hoan nghênh bản án cho thấy một sự thay đổi kiến tạo trong hệ sinh thái truyền thông. Họ không còn đóng vai trò giám sát quyền lực mà đã trở thành công cụ củng cố luận điệu của chính quyền. Điều này, kết hợp với việc Bắc Kinh công bố sách trắng về an ninh quốc gia ở Hồng Kông, tạo thành một thông điệp phối hợp, rõ ràng: không gian cho bất đồng chính kiến đã hoàn toàn biến mất. Đối với các nhà quan sát quốc tế, tình hình ở Hồng Kông là một ví dụ điển hình về cách một chính quyền có thể sử dụng các công cụ pháp lý để triệt tiêu xã hội dân sự một cách có hệ thống, một mô hình có thể được các chính phủ độc đoán khác tham khảo, trong đó có cả Việt Nam, nơi các điều luật an ninh mơ hồ cũng thường được sử dụng để bắt giam các nhà báo và nhà hoạt động độc lập.

Đối với cộng đồng người Việt tị nạn, vụ án của Jimmy Lai và sự sụp đổ của tờ Apple Daily gợi lại những ký ức đau buồn về sự kiện Sài Gòn 1975 và sự chấm dứt của nền báo chí tự do ở miền Nam Việt Nam. Hình ảnh một ông trùm truyền thông có tư tưởng chống cộng bị bỏ tù vì quan điểm của mình tạo ra sự đồng cảm sâu sắc. Vụ việc củng cố quan điểm của nhiều người trong cộng đồng rằng các chế độ cộng sản không bao giờ dung thứ cho tự do ngôn luận, dù ở Hồng Kông hay ở Việt Nam, và khẳng định lý do họ phải rời bỏ quê hương.