Khoa học Mỹ đối mặt 'chảy máu chất xám' dưới thời Trump, nghiên cứu siêu vi khuẩn bị đình trệ

WASHINGTON – Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ vào tháng 4 năm 2025 đã cảnh báo về "siêu vi khuẩn" kháng kháng sinh, nguyên nhân gây ra hơn 3 triệu ca nhiễm trùng và 48.000 ca tử vong mỗi năm tại Mỹ. Trên toàn cầu, các mầm bệnh này góp phần gây ra gần 5 triệu ca tử vong hàng năm.

Tuy nhiên, cuộc chiến chống lại các mối đe dọa này đang gặp trở ngại lớn. Dưới chính quyền Trump, ngân sách nghiên cứu đã bị cắt hàng tỷ USD. Riêng tại Viện Y tế Quốc gia (NIH) và Quỹ Khoa học Quốc gia, gần 8.000 khoản tài trợ đã bị hủy và hơn 1.000 nhân viên NIH đã bị sa thải.

Các nhà khoa học trẻ bị ảnh hưởng nặng nề. Việc đóng băng tuyển dụng và cắt giảm ngân sách khiến họ không thể thành lập phòng thí nghiệm riêng hoặc tìm được việc làm. Tình trạng này đã dẫn đến sự hình thành một công đoàn mới tại NIH với gần 5.000 thành viên.

Theo tạp chí Science, năm ngoái, lực lượng lao động liên bang đã mất hơn 10.000 chuyên gia sau tiến sĩ trong lĩnh vực khoa học. Tình trạng "chảy máu chất xám" này khiến nhiều nhà nghiên cứu, như Emma Bay Dickinson, phải tìm cơ hội ở châu Âu, làm dấy lên lo ngại về tương lai của ngành khoa học Mỹ.

Việc cắt giảm ngân sách khoa học của chính quyền Trump không chỉ là một vấn đề tài chính mà còn là một sự thay đổi chiến lược có thể gây tổn hại lâu dài cho vị thế dẫn đầu toàn cầu của Mỹ. Các con số—hàng tỷ USD bị cắt, hàng nghìn nhà khoa học mất việc—cho thấy một sự thoái lui khỏi cam kết đối với nghiên cứu cơ bản, vốn là nền tảng cho sự đổi mới kinh tế và an ninh y tế công cộng.

Phân tích của chúng tôi nhận thấy tác động sâu sắc nhất nằm ở thế hệ kế cận. Khi các nhà khoa học trẻ như Ian Morgan và Emma Dickinson bị đẩy ra khỏi hệ thống hoặc phải rời khỏi đất nước, Mỹ không chỉ mất đi các cá nhân tài năng mà còn mất đi tiềm năng sáng tạo của cả một thế hệ. Hiện tượng "chảy máu chất xám" sang châu Âu là một tín hiệu đáng báo động, cho thấy hệ sinh thái khoa học của Mỹ đang mất dần sức hấp dẫn. Điều này có thể khiến Mỹ bị tụt lại phía sau trong các cuộc đua quan trọng như phát triển thuốc kháng sinh mới, vắc-xin cho đại dịch tương lai, hay các liệu pháp điều trị ung thư tiên tiến.

Hơn nữa, việc chính quyền áp đặt một danh sách các từ khóa bị cấm liên quan đến khí hậu và vắc-xin trong các đề xuất nghiên cứu cho thấy sự chính trị hóa khoa học một cách nguy hiểm. Khi ý thức hệ lấn át sự thật khách quan, nó không chỉ cản trở tiến bộ mà còn làm xói mòn niềm tin của công chúng vào chính các tổ chức khoa học. Sự hình thành công đoàn tại NIH là một phản ứng tất yếu, cho thấy giới khoa học đang chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động bảo vệ ngành của mình.

Việc cắt giảm ngân sách và đóng băng tuyển dụng trong ngành khoa học tại Mỹ tác động trực tiếp đến các sinh viên và nhà nghiên cứu người Việt. Nhiều du học sinh theo đuổi các ngành STEM với hy vọng được làm việc tại các viện nghiên cứu hàng đầu như NIH sau khi tốt nghiệp. Giờ đây, cơ hội việc làm và xin thị thực lao động diện tay nghề cao (như H-1B) sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Môi trường làm khoa học bị chính trị hóa và các chính sách bị cho là chống lại sự đa dạng cũng có thể tạo ra một không khí không chào đón, khiến các nhà khoa học gốc Việt hiện tại và tương lai cân nhắc các lựa chọn ở những quốc gia khác như Canada hay Úc, hoặc buộc phải trở về Việt Nam.