Khủng hoảng niềm tin tại Indonesia: Thị trường sụp đổ, đồng Rupiah chạm đáy lịch sử

Thị trường chứng khoán Indonesia đã mất 80 tỷ USD trong tuần này trong bối cảnh lo ngại về quản trị và tính minh bạch. Chỉ số Tổng hợp Jakarta (JCI) đã giảm gần 9% vào ngày 28/01 sau khi MSCI cảnh báo có thể hạ bậc Indonesia xuống thị trường cận biên.

Sự sụt giảm diễn ra sau khi đồng rupiah rơi xuống mức thấp lịch sử. Ngày 28/01, các nhà đầu tư đã bán tháo lượng cổ phiếu trị giá 45,5 nghìn tỷ rupiah. Cùng ngày, quỹ đầu tư quốc gia Danantara thông báo chuyển giao bắt buộc mỏ vàng Martabe cho một công ty nhà nước, gây sốc cho giới đầu tư.

Trước đó, ngày 27/01, Quốc hội đã bổ nhiệm ông Thomas Djiwandono, cháu của Tổng thống Prabowo Subianto, làm phó thống đốc cấp cao của ngân hàng trung ương. Tin tức này đã khiến đồng rupiah lao dốc xuống gần 17.000 đổi một USD, mức thấp nhất trong lịch sử.

Để trấn an thị trường, Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Airlangga Hartarto ngày 30/01 đã cam kết cải cách. Các biện pháp bao gồm tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tối thiểu lên 15% và cho phép các quỹ hưu trí tăng đầu tư vào cổ phiếu. Tuy nhiên, cùng ngày, chủ tịch và phó chủ tịch Cơ quan Dịch vụ Tài chính cùng với giám đốc Sở giao dịch chứng khoán Indonesia đã đồng loạt từ chức.

Cuộc khủng hoảng tài chính tại Indonesia không đơn thuần là một biến động thị trường, mà là sự sụp đổ niềm tin của giới đầu tư vào các thể chế quốc gia. Các cam kết cải cách kỹ thuật của chính phủ, như nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do, tỏ ra yếu ớt khi bị chính những hành động của chính quyền làm suy yếu.

Việc tước quyền sở hữu mỏ vàng Martabe từ một tập đoàn tư nhân lớn và chuyển cho một công ty nhà nước là một tín hiệu báo động đỏ. Hành động này, bị một nhà tư vấn mô tả là "chiếm đoạt đơn phương", đã phá vỡ niềm tin vào sự chắc chắn của pháp luật, một nền tảng cơ bản cho đầu tư nước ngoài. Đối với các nhà đầu tư, rủi ro chính trị nay đã trở thành rủi ro hiện hữu, khi tài sản của họ có thể bị quốc hữu hóa bất cứ lúc nào.

Song song đó, việc bổ nhiệm cháu trai của Tổng thống Prabowo vào Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) bị xem là một nỗ lực nhằm chính trị hóa cơ quan này. Thị trường lo ngại BI sẽ mất đi tính độc lập, bị buộc phải theo đuổi các chính sách nới lỏng tiền tệ và cắt giảm lãi suất sớm để tài trợ cho các chương trình chi tiêu dân túy, chẳng hạn như chương trình bữa ăn miễn phí tốn kém. Sự sụp đổ của đồng rupiah ngay sau tin bổ nhiệm cho thấy giới đầu tư không còn tin tưởng vào khả năng của BI trong việc bảo vệ giá trị đồng tiền. Chúng tôi nhận thấy đây là một cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống, nơi sự xói mòn về quản trị và pháp quyền đang trực tiếp hủy hoại nền kinh tế.