LHQ: Úc vi phạm công ước quốc tế vì tra tấn người tầm trú tại trại giam ngoài khơi

Ủy ban chống tra tấn của Liên Hiệp Quốc đã kết luận rằng Úc vi phạm các nghĩa vụ quốc tế khi để một người tầm trú Iran phải chịu tra tấn và đối xử tồi tệ. Người này đến Úc bằng thuyền vào năm 2013 và bị chuyển đến trại giam trên đảo Manus ở Papua New Guinea trong ba năm. Tại đây, anh phải sống trong điều kiện khắc nghiệt và bị bạo hành nghiêm trọng, bao gồm cả việc bị một nhân viên an ninh rạch cổ. Năm 2019, anh được đưa đến Úc để điều trị y tế nhưng tiếp tục bị giam giữ thêm ba năm nữa trước khi được thả vào năm 2022. Chính phủ Úc lập luận rằng họ không kiểm soát các cơ sở ở Papua New Guinea. Tuy nhiên, ủy ban LHQ đã bác bỏ lập luận này, khẳng định Úc vẫn chịu trách nhiệm do tài trợ và quản lý các trại giam. Ủy ban yêu cầu Úc phải bồi thường, phục hồi chức năng cho nạn nhân và đảm bảo các vi phạm tương tự sẽ không tái diễn. Một phát ngôn viên của chính phủ Úc cho biết họ đang xem xét kỹ lưỡng phán quyết.

Phán quyết này của LHQ nhắm thẳng vào tính hợp pháp của chính sách di trú cứng rắn lâu đời của Úc, cụ thể là mô hình "xử lý ngoài khơi" (offshore processing). Cốt lõi của chính sách này là nhằm ngăn chặn người tị nạn đến Úc bằng thuyền, bằng cách tạo ra một hệ thống giam giữ vô thời hạn và khắc nghiệt tại các quốc gia thứ ba. Lập luận chính của Canberra luôn là họ không chịu trách nhiệm pháp lý đối với những gì xảy ra trong các trại giam này vì chúng nằm ngoài lãnh thổ Úc. Tuy nhiên, phán quyết của LHQ đã đập tan lập luận này bằng cách xác định rằng việc Úc tài trợ, quản lý và ký hợp đồng dịch vụ đã cấu thành "quyền kiểm soát hiệu quả", do đó vẫn phải tuân thủ luật pháp quốc tế. Đây là một đòn giáng mạnh vào tính hợp pháp của các chính sách tương tự trên toàn thế giới, đặc biệt là kế hoạch của Anh muốn gửi người xin tị nạn đến Rwanda. Quyết định này tạo ra một tiền lệ pháp lý quan trọng: một quốc gia không thể "thuê ngoài" hay chuyển giao các nghĩa vụ nhân quyền của mình cho nước khác. Dù phán quyết không có hiệu lực thi hành ngay lập tức, nó tạo ra áp lực chính trị và ngoại giao đáng kể, đặt Canberra vào thế khó giữa chính sách đối nội và các cam kết quốc tế.