Nga mở điều tra hình sự nhắm vào nhà sáng lập Telegram Pavel Durov

MOSCOW – Nhà sáng lập ứng dụng nhắn tin Telegram, Pavel Durov, hôm thứ Ba cho biết chính phủ Nga đã mở một cuộc điều tra hình sự chống lại ông với cáo buộc “hỗ trợ khủng bố”.

Ông Durov, người sinh ra và bắt đầu sự nghiệp tại Nga, cáo buộc Moscow bịa đặt lý do để hạn chế người dân Nga truy cập Telegram. Ông cho rằng đây là một phần nỗ lực “đàn áp quyền riêng tư và tự do ngôn luận”.

Thông tin này xuất hiện hai tuần sau khi cơ quan giám sát truyền thông Nga, Roskomnadzor, tuyên bố hạn chế ứng dụng Telegram. Cơ quan này cáo buộc công ty từ chối tuân thủ luật pháp Nga. Động thái này đã gây ra phản ứng công khai, kể cả từ các blogger quân sự thân Kremlin, những người cảnh báo rằng quân đội Nga sử dụng rộng rãi Telegram và việc hạn chế sẽ làm gián đoạn liên lạc quân sự.

Tuy nhiên, các quan chức Nga tiếp tục coi Telegram là một rủi ro an ninh. Phát ngôn viên Điện Kremlin, Dmitry Peskov, nói rằng Cơ quan An ninh Liên bang (FSB) đã thu thập thông tin về “số lượng lớn các vi phạm” của Telegram. Ông cho biết ứng dụng này không hợp tác với chính quyền.

Vụ việc giữa Moscow và Telegram là một ví dụ điển hình về xung đột giữa một nhà nước độc đoán và một nền tảng công nghệ toàn cầu ưu tiên mã hóa và quyền riêng tư của người dùng. Tuy nhiên, tình thế của Điện Kremlin đặc biệt phức tạp. Telegram không chỉ là một công cụ tiềm tàng cho giới bất đồng chính kiến mà còn là một kênh liên lạc quan trọng cho chính quân đội Nga ở Ukraine và các blogger quân sự có ảnh hưởng. Việc hạn chế Telegram do đó tạo ra một mâu thuẫn nội bộ, khi chính các tiếng nói ủng hộ chính phủ lại phản đối vì nó gây tổn hại đến nỗ lực chiến tranh.

Từ góc độ chính sách công nghệ, hành động của Nga phản ánh một xu hướng mà Hà Nội cũng đang theo đuổi: kiểm soát chặt chẽ hơn các nền tảng xuyên biên giới và thúc đẩy các giải pháp 'cây nhà lá vườn'. Việc Nga tích cực quảng bá ứng dụng MAX, một nền tảng được cho là chia sẻ dữ liệu người dùng với chính quyền, song song với việc siết chặt Telegram, rất giống với cách Việt Nam khuyến khích các mạng xã hội trong nước trong khi gây áp lực buộc các gã khổng lồ công nghệ như Facebook và Google phải tuân thủ các quy định pháp lý địa phương, chẳng hạn như luật an ninh mạng.

Cuộc đối đầu này sẽ là một phép thử quan trọng. Các quốc gia khác, bao gồm cả Việt Nam, sẽ theo dõi chặt chẽ để xem một chính phủ có thể đi bao xa trong việc khuất phục một ứng dụng nhắn tin được mã hóa phổ biến mà không gây ra sự phản kháng đáng kể hoặc tự làm suy yếu các hoạt động chiến lược của chính mình.

Telegram được một bộ phận người Việt trong và ngoài nước sử dụng như một kênh liên lạc riêng tư, đặc biệt cho các nhóm thảo luận về các chủ đề nhạy cảm hoặc muốn tránh sự giám sát trên các nền tảng phổ biến hơn như Facebook hay Zalo. Bất kỳ sự gián đoạn hoặc thay đổi chính sách nào đối với Telegram đều có thể ảnh hưởng đến các kênh giao tiếp này.