Nghiên cứu mới: Bạo lực thời tiền sử là nghi lễ tàn bạo, không phải hỗn loạn

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Science Advances đang định hình lại hiểu biết về bạo lực của con người thời kỳ đầu. Các nhà khoa học đã phân tích hài cốt trong các ngôi mộ tập thể ở Alsace, đông bắc nước Pháp, có niên đại khoảng 4300-4150 trước Công nguyên.

Nhóm nghiên cứu, do Tiến sĩ Teresa Fernández-Crespo và Giáo sư Rick Schulting đồng dẫn dắt, đã sử dụng phương pháp phân tích đa đồng vị tiên tiến. Họ phát hiện các bộ xương có dấu hiệu bị bạo hành cực đoan và lặp đi lặp lại, cùng với các hố chứa đầy chi trên bên trái bị chặt đứt.

Phân tích hóa học từ xương và răng cho thấy các nạn nhân này có khả năng là người ngoài, không thuộc cộng đồng địa phương. Họ có chế độ ăn uống khác biệt và dấu hiệu căng thẳng sinh lý lớn hơn.

Các phát hiện cho thấy đây không phải là bạo lực ngẫu nhiên để sinh tồn. Thay vào đó, nó là một phần của các nghi lễ có tổ chức sau xung đột. Nghiên cứu kết luận rằng các kẻ thù địa phương bị giết trong trận chiến sẽ bị phân xác để lấy chiến lợi phẩm, trong khi các tù binh từ xa bị tra tấn và hành quyết trong một hình thức "kịch nghệ chính trị" thời đồ đá mới nhằm khẳng định sự thống trị.

Điểm cốt lõi của nghiên cứu này là sự thay đổi trong nhận thức về mục đích của bạo lực thời tiền sử. Nó không chỉ đơn thuần là hành vi man rợ để sinh tồn hay tranh giành tài nguyên, mà là một công cụ xã hội phức tạp với ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Phát hiện về nghi lễ hai cấp độ là đặc biệt đáng chú ý. Việc đối xử khác biệt giữa kẻ thù địa phương và tù binh từ xa cho thấy một cấu trúc xã hội đã có sự phân biệt rõ ràng giữa "chúng ta" và "kẻ thù gần" so với "kẻ thù xa".

Việc chặt tay kẻ thù quen thuộc và mang về như chiến lợi phẩm là một hành động mang tính cá nhân, khẳng định chiến thắng trước một đối thủ cụ thể. Ngược lại, việc tra tấn và hành quyết công khai những người lạ mặt từ nơi xa lại là một hình thức "kịch nghệ chính trị" nhằm phô trương sức mạnh và gửi đi một thông điệp răn đe tới các nhóm khác. Đây là bằng chứng cho thấy bạo lực được dàn dựng như một màn trình diễn để củng cố bản sắc nhóm, gieo rắc nỗi sợ hãi và duy trì quyền lực.

Nghiên cứu này bác bỏ hình ảnh đơn giản về một quá khứ hỗn loạn. Thay vào đó, nó cho thấy con người thời đồ đá mới đã sử dụng bạo lực một cách có tính toán, kết hợp chiến tranh với nghi lễ để định hình trật tự xã hội. Điều này gợi ý rằng việc sử dụng bạo lực vì mục đích chính trị và biểu tượng có nguồn gốc sâu xa trong lịch sử nhân loại, không phải là một phát kiến của các nền văn minh hiện đại.