Nghiên Cứu Mới: Hành Vi Ám Ảnh Cưỡng Chế Có Thể Do 'Kiểm Soát Quá Mức' Chứ Không Phải 'Thói Quen'

SYDNEY – Một nghiên cứu mới trên chuột từ Đại học Công nghệ Sydney (UTS) cho thấy hành vi ám ảnh cưỡng chế có thể không phải do "vòng lặp thói quen" chi phối. Các nhà khoa học từ lâu đã tin rằng các hành vi này xảy ra khi thói quen lấn át sự tự chủ.

Nghiên cứu phát hiện rằng việc gây viêm ở vùng vân (striatum), một khu vực não bộ liên quan đến việc lựa chọn hành động, không làm cho hành vi của chuột trở nên tự động hơn. Ngược lại, chúng cho thấy khả năng ra quyết định có chủ đích và nỗ lực hơn. Các nhà nghiên cứu cho rằng tình trạng viêm đã khiến các tế bào hình sao (astrocytes) nhân lên, làm gián đoạn các mạch thần kinh kiểm soát hành động.

Phát hiện này, được công bố trên tạp chí Neuropsychopharmacology, cho thấy một số hành vi cưỡng chế có thể xuất phát từ sự kiểm soát quá mức và sai hướng, thay vì mất kiểm soát. Điều này có thể mở ra các phương pháp điều trị mới nhắm vào tình trạng viêm thần kinh hoặc các tế bào hình sao cho các chứng rối loạn như Rối loạn Ám ảnh Cưỡng chế (OCD) và nghiện ngập.

Phát hiện của UTS mang ý nghĩa quan trọng vì nó thách thức một mô hình nền tảng trong tâm thần học và khoa học thần kinh. Trong nhiều thập kỷ, lý thuyết về "thói quen" đã thống trị cách chúng ta hiểu và điều trị các chứng rối loạn cưỡng chế. Các liệu pháp thường tập trung vào việc "phá vỡ" chu kỳ hành vi tự động.

Tuy nhiên, nghiên cứu này đề xuất một góc nhìn hoàn toàn khác: vấn đề có thể không nằm ở việc mất kiểm soát, mà là ở một hệ thống kiểm soát có chủ đích đang hoạt động quá mức nhưng lại nhắm sai mục tiêu. Điều này thay đổi câu hỏi cốt lõi từ "Làm sao để ngăn chặn một hành động tự động?" thành "Tại sao quá trình ra quyết định có ý thức lại bị mắc kẹt vào một mục tiêu sai lầm?".

Đối với việc điều trị, điều này mở ra hai hướng đi mới. Thứ nhất, về mặt dược lý, thay vì chỉ tập trung vào các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, các loại thuốc trong tương lai có thể nhắm vào việc giảm viêm thần kinh hoặc điều chỉnh hoạt động của các tế bào hình sao (astrocytes). Thứ hai, về mặt trị liệu tâm lý, nó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giúp bệnh nhân tái đánh giá các mục tiêu và kết quả mà họ đang theo đuổi một cách ám ảnh, thay vì chỉ cố gắng dập tắt hành vi. Chúng tôi nhận thấy nghiên cứu này cung cấp một lời giải thích cơ học cho mối liên hệ ngày càng rõ ràng giữa tình trạng viêm toàn thân (do căng thẳng, thiếu ngủ) và sức khỏe tâm thần.

Các vấn đề sức khỏe tâm thần như nghiện cờ bạc hay rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) vẫn là những chủ đề nhạy cảm và thường bị hiểu sai trong nhiều gia đình người Mỹ gốc Việt. Nghiên cứu này cung cấp một góc nhìn khoa học mới, cho thấy đây không chỉ là "thói quen xấu" hay sự thiếu ý chí, mà có thể là một quá trình sinh học phức tạp liên quan đến não bộ. Điều này có thể giúp giảm bớt sự kỳ thị và khuyến khích các gia đình tìm kiếm sự trợ giúp y tế chuyên nghiệp thay vì chỉ dùng sự phán xét.