Ngoại trưởng Mỹ tìm cách hòa giải, Châu Âu tuyên bố 'trật tự cũ đã chết' tại Munich

MUNICH – Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã có một giọng điệu hòa giải hơn tại Hội nghị An ninh Munich năm nay, khác biệt với bài phát biểu cứng rắn của Phó Tổng thống Vance năm ngoái. Ông Rubio cho rằng cả Mỹ và Châu Âu đều đối mặt với thách thức từ làn sóng di cư hàng loạt, đe dọa "sự gắn kết xã hội và tính liên tục của văn hóa".

Trong bài phát biểu, ông ca ngợi những đóng góp lịch sử của người Châu Âu trong việc xây dựng nước Mỹ nhưng lại bỏ qua vai trò của người Mỹ bản địa, nô lệ gốc Phi và người Hoa. Dù vậy, ông đã nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt từ các nhà lãnh đạo Châu Âu có mặt. Người tổ chức hội nghị, Wolfgang Ischinger, bày tỏ sự "thở phào nhẹ nhõm".

Tuy nhiên, không phải tất cả đều bị thuyết phục. Cao ủy Đối ngoại EU Kaja Kallas đã tỏ ra không đồng tình. Quan trọng hơn, Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuyên bố rằng trật tự quốc tế dựa trên luật lệ "không còn tồn tại". Ông chỉ trích "chính trị cường quyền" của Mỹ dưới thời Tổng thống Trump, cũng như của Trung Quốc và Nga. Ông Merz kêu gọi Châu Âu đoàn kết các nguồn lực để tạo ra một nền kinh tế và quân sự đủ sức cạnh tranh, khẳng định Châu Âu đang tự bước đi trên con đường riêng.

Cái vỗ tay mà các nhà lãnh đạo Châu Âu dành cho Ngoại trưởng Rubio chỉ mang tính ngoại giao. Diễn biến thực sự tại Munich là lời khẳng định của Thủ tướng Đức Friedrich Merz rằng trật tự thế giới cũ đã cáo chung. Đây là một tuyên bố mạnh mẽ, báo hiệu Châu Âu đang chủ động chuẩn bị cho một kỷ nguyên không còn phụ thuộc vào sự bảo trợ an ninh của Mỹ.

Động thái này là phản ứng trực tiếp trước chính sách đối ngoại mang tính "giao dịch" của chính quyền Trump, vốn bị ông Merz gọi là "chính trị cường quyền". Sự rạn nứt trong liên minh xuyên Đại Tây Dương này tạo ra những hệ lụy sâu sắc trên toàn cầu, và đặc biệt liên quan đến Việt Nam. Hà Nội từ lâu đã dựa vào một "trật tự dựa trên luật lệ" do Mỹ dẫn đầu để làm đối trọng với các yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông. Khi chính người đứng đầu cường quốc kinh tế Châu Âu tuyên bố trật tự đó không còn, môi trường chiến lược của Việt Nam trở nên bấp bênh hơn nhiều.

Sự thay đổi này buộc Hà Nội phải tính toán lại chiến lược ngoại giao. Việc dựa vào các cam kết an ninh của Mỹ trở nên kém chắc chắn hơn. Thay vào đó, Việt Nam có thể sẽ phải tìm cách xây dựng các mối quan hệ song phương thực chất hơn với các cường quốc Châu Âu riêng lẻ, hoặc với một EU đang ngày càng tự chủ hơn. Trong ngắn hạn, sự tan rã của các liên minh cũ đồng nghĩa với một thế giới bất ổn hơn, nơi các nước như Việt Nam phải tự định hướng trong một cuộc chơi cường quyền đầy nguy hiểm.

Sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời chính quyền Trump tạo ra nhiều tranh luận trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Một số ủng hộ cách tiếp cận 'Nước Mỹ trên hết', coi đó là biểu hiện của sự mạnh mẽ. Những người khác, đặc biệt là thế hệ lớn tuổi hơn vốn coi trọng các liên minh chống lại chủ nghĩa độc tài, lại lo ngại việc xa cách với Châu Âu sẽ làm suy yếu mặt trận toàn cầu đối chọi với các cường quốc như Trung Quốc. Bài phát biểu của Rubio, vốn chỉ ca ngợi di sản Châu Âu mà bỏ qua đóng góp của các sắc dân khác, bao gồm người Á châu, cũng có thể gây ra những cảm nhận khác nhau trong cộng đồng.