North Carolina: Thất Bại Tái Thiết Khiến Hàng Ngàn Gia Đình Chờ Đợi Nhà Cửa Suốt Nhiều Năm

Một chương trình tái thiết nhà cửa ở North Carolina đã khiến hàng trăm gia đình phải chờ hơn bảy năm để trở về nhà sau các trận bão Florence (2018) và Matthew. Chương trình, có tên ReBuild NC, đã thất bại trong việc quản lý ngân sách 779 triệu USD, theo dõi chi phí và yêu cầu các nhà thầu chịu trách nhiệm về sự chậm trễ.

Tính đến tháng 11, hơn 300 gia đình vẫn đang chờ đợi nhà được xây xong. Hàng ngàn người khác đã rút lui hoặc bị loại khỏi chương trình. Một trường hợp điển hình là bà Willa Mae James, 69 tuổi, đã phải sống trong khách sạn suốt 459 ngày.

Sau cơn bão Helene năm 2024, Thống đốc Josh Stein đã tạo ra một chương trình mới, Renew NC, hứa hẹn sẽ khắc phục các vấn đề cũ. Tuy nhiên, chương trình mới này, đang hỗ trợ khoảng 5.000 chủ nhà, đã bắt đầu bộc lộ những vấn đề tương tự như quy tắc cứng nhắc và thiếu nhân sự. Một báo cáo của kiểm toán viên tiểu bang gọi phản ứng của North Carolina đối với các cơn bão là một "thảm họa", chỉ ra rằng các quan chức đã quá tập trung vào quy trình thay vì hành động.

Câu chuyện tại North Carolina không chỉ là về thiên tai, mà là một minh chứng rõ ràng về sự kém hiệu quả của bộ máy hành chính cấp tiểu bang tại Mỹ. Vấn đề cốt lõi không phải là thiếu tiền, mà là sự thất bại trong việc triển khai nguồn lực một cách kịp thời và hiệu quả cho những người cần nhất.

Phân tích của cựu quản trị viên FEMA Craig Fugate đã chỉ ra một vấn đề kinh điển của tệ quan liêu: các quan chức "dành quá nhiều thời gian cho quy trình, trong khi công việc của họ là cầm búa đóng đinh." Sự sa lầy vào thủ tục giấy tờ, các bước hành chính và quy định liên bang đã làm tê liệt hành động. Mục tiêu dường như đã chuyển từ việc xây lại nhà cho người dân sang việc hoàn thành đúng các thủ tục để tránh rủi ro pháp lý.

Điều đáng báo động nhất là sự lặp lại của thất bại. Chương trình mới Renew NC, dù được thành lập với ban lãnh đạo mới và những lời hứa hẹn cải tổ, lại đang đi vào vết xe đổ. Điều này cho thấy các vấn đề mang tính hệ thống, đã ăn sâu vào văn hóa làm việc của bộ máy công quyền, chứ không đơn thuần là lỗi của một vài cá nhân. Khi các vấn đề tương tự như quy tắc cứng nhắc và thiếu nhân sự tại các địa phương lại xuất hiện, nó đặt ra câu hỏi về năng lực thực sự của chính quyền tiểu bang trong việc học hỏi từ sai lầm.

Cái giá của sự kém cỏi này được đo bằng cuộc sống của những người như bà Willa Mae James. Sự chậm trễ của chính phủ trực tiếp gây ra bất ổn và đau khổ kéo dài cho các nạn nhân, đồng thời làm tăng chi phí cho người đóng thuế thông qua các khoản trợ cấp nhà ở tạm thời. Đây là lời cảnh báo cho các nỗ lực phục hồi sau thảm họa trên toàn quốc.

Câu chuyện này không đề cập trực tiếp đến cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Tuy nhiên, tình trạng quan liêu và chậm trễ trong các chương trình cứu trợ thiên tai của chính phủ là một mối lo ngại chung cho tất cả các cộng đồng, đặc biệt là các chủ doanh nghiệp nhỏ và chủ nhà ở những khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi bão lụt như Vùng Vịnh (Gulf Coast) hay California. Bài học từ North Carolina nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị cá nhân và không hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của chính phủ sau thảm họa.