Pháp 'Hút Chất Xám' Từ Mỹ, 41 Nhà Khoa Học Dịch Chuyển Trong Bối Cảnh Chính Quyền Trump Cắt Giảm Ngân Sách

Chính phủ Pháp tuần trước công bố cấp ngân sách cho 46 nhà khoa học trong khuôn khổ sáng kiến "Chọn Pháp vì Khoa học" (Choose France for Science). Chương trình trị giá hơn 30 triệu EUR này nhằm thu hút các nhà nghiên cứu nước ngoài. Đáng chú ý, 41 trong số 46 người được tuyển chọn sẽ chuyển đến từ các viện nghiên cứu của Mỹ.

Sáng kiến này là một phần trong nỗ lực của châu Âu nhằm thu hút nhân tài khoa học đang bất mãn với các thay đổi ở nơi khác. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, khi giới nghiên cứu Mỹ đối mặt với việc cắt giảm tài trợ, giải thể các cơ quan tài trợ khoa học, và tăng cường kiểm soát của liên bang đối với các trường đại học.

Trong số những người được nhận tài trợ có nhà toán học Zhongkai Tao từ Đại học California, Berkeley và nhà vật lý thiên văn Kartik Sheth, cựu phó khoa học gia trưởng tại NASA. Tám nhà nghiên cứu đến từ Đại học Columbia, nơi đã bị chính quyền Trump cắt và đóng băng hàng trăm triệu USD tài trợ vào năm ngoái.

Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng vài chục nhà khoa học rời đi khó có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đến hệ thống học thuật của Mỹ, vốn có hơn 1,5 triệu giảng viên. Họ nhận định các nguồn tài trợ khổng lồ như của Viện Y tế Quốc gia (NIH) là không thể thay thế.

Động thái của Pháp không đơn thuần là một chương trình tài trợ học thuật, mà là một hành động mang tính chiến lược trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về vốn tri thức. Bằng cách công khai chào đón các nhà khoa học, đặc biệt là những người từ Mỹ, Paris đang tận dụng sự bất ổn trong môi trường nghiên cứu của Hoa Kỳ dưới thời chính quyền Trump để nâng cao vị thế khoa học và công nghệ của chính mình.

Dù số lượng 46 nhà khoa học là nhỏ so với hệ thống khổng lồ của Mỹ, tác động mang tính biểu tượng lại rất lớn. Nó gửi đi một thông điệp rõ ràng tới cộng đồng khoa học quốc tế rằng châu Âu, và cụ thể là Pháp, là một nơi trú ẩn ổn định, tôn trọng tự do học thuật và sẵn sàng đầu tư vào các lĩnh vực quan trọng như khí hậu và đa dạng sinh học—những lĩnh vực mà chính quyền Mỹ hiện tại tỏ ra hoài nghi.

Đây là một ván cờ địa chính trị sử dụng 'quyền lực mềm'. Về lâu dài, nếu xu hướng này tiếp diễn, nó có thể làm xói mòn vị thế thống trị tuyệt đối của Mỹ trong lĩnh vực đổi mới và sáng tạo. Việc mất đi dù chỉ một vài bộ óc hàng đầu cũng có thể làm chậm tiến độ trong các ngành công nghệ cao, từ AI (Trí tuệ nhân tạo) đến công nghệ sinh học. Sáng kiến của Pháp, cùng với các chương trình tương tự của châu Âu, là một lời cảnh báo rằng vị thế dẫn đầu của Mỹ trong khoa học không phải là điều hiển nhiên mà cần được bảo vệ thông qua các chính sách hỗ trợ và môi trường chính trị ổn định.

Câu chuyện này phản ánh một chủ đề quen thuộc với nhiều người gốc Việt: sự dịch chuyển của nhân tài toàn cầu để tìm kiếm môi trường làm việc và cơ hội tốt hơn. Tuy nhiên, luồng 'chất xám' từ Mỹ sang châu Âu này không có tác động trực tiếp và rõ rệt đến các hoạt động kinh doanh, vấn đề visa, hay đời sống hàng ngày của cộng đồng người Mỹ gốc Việt.