Sổ tay Chẩn đoán Tâm thần DSM đối mặt với cải tổ lớn, hướng tới chăm sóc thay vì gán nhãn

Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA) đã công bố lộ trình cải cách Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM), tài liệu nền tảng cho ngành tâm thần học trong hơn 70 năm. DSM, được cập nhật lần cuối vào năm 2022, từ lâu đã đối mặt với nhiều chỉ trích.

Kế hoạch mới nhằm giải quyết các thiếu sót này. Các phiên bản tương lai sẽ bắt đầu bao gồm dữ liệu về các nguyên nhân sinh học, môi trường và văn hóa của các bệnh tâm thần. APA cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tham khảo ý kiến của những người có kinh nghiệm trực tiếp với các tình trạng này.

Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng những thay đổi này chỉ là sửa chữa bề mặt cho một phương pháp luận đã lỗi thời. Họ lập luận rằng việc gán nhãn chẩn đoán không giải quyết được nguyên nhân sâu xa của các vấn đề như buồn bã kéo dài hay ý định tự tử, vốn thường liên quan đến bất bình đẳng xã hội và áp lực cuộc sống. Thay vào đó, họ đề xuất một hệ thống tập trung vào nhu cầu chăm sóc cụ thể của từng cá nhân, dựa trên bối cảnh sống và các điểm mạnh, điểm yếu riêng của họ.

Cuộc tranh luận về DSM không chỉ giới hạn trong giới học thuật mà còn phản ánh một sự thay đổi cơ bản trong cách xã hội phương Tây nhìn nhận sức khỏe tâm thần. Việc dịch chuyển khỏi các nhãn chẩn đoán cứng nhắc sang một cách tiếp cận toàn diện, lấy con người làm trung tâm, là một bước tiến quan trọng. Mặc dù là một tài liệu của Mỹ, DSM có ảnh hưởng toàn cầu và các tiêu chuẩn của nó được tham khảo rộng rãi tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đặc biệt là trong các chương trình đào tạo y khoa theo mô hình phương Tây.

Phê bình cho rằng DSM đang "y tế hóa" các vấn đề xã hội là rất xác đáng. Tại một quốc gia đang trải qua những thay đổi kinh tế xã hội nhanh chóng như Việt Nam, các yếu tố gây căng thẳng ngày càng gia tăng. Việc chỉ xem các rối loạn tâm lý như một vấn đề y tế thuần túy có thể bỏ qua các nguyên nhân gốc rễ từ xã hội.

Do đó, mô hình dựa trên "nhu cầu chăm sóc" được đề xuất có thể đặc biệt phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Một hệ thống tập trung vào hỗ trợ thực tế — như giúp đỡ điều chỉnh việc sử dụng chất kích thích, xây dựng lại các mối quan hệ, hay tiếp cận nhóm hỗ trợ đồng đẳng — có thể hiệu quả và dễ được chấp nhận về mặt văn hóa hơn là việc gán một cái nhãn có thể gây kỳ thị. Sự thay đổi này thách thức mô hình y tế truyền thống, chuyển câu hỏi từ "Bạn bị rối loạn gì?" thành "Bạn cần được hỗ trợ những gì để cải thiện cuộc sống?". Tại Mỹ, sự thay đổi này cũng có thể tác động lớn đến ngành bảo hiểm và dược phẩm, vốn phụ thuộc rất nhiều vào các mã chẩn đoán của DSM.

Sự thay đổi trong cách tiếp cận sức khỏe tâm thần có thể tác động tích cực đến cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Việc giảm bớt sự tập trung vào các "nhãn bệnh" và hướng tới việc giải quyết "nhu cầu hỗ trợ" có thể giúp giảm bớt sự kỳ thị vốn còn nặng nề. Đối với nhiều gia đình, việc thừa nhận cần "sự hỗ trợ" để đối phó với căng thẳng hay xung đột thế hệ sẽ dễ chấp nhận hơn là việc bị chẩn đoán mắc một "rối loạn tâm thần". Điều này có thể khuyến khích nhiều người, đặc biệt là thế hệ trẻ, tìm kiếm sự giúp đỡ cần thiết mà không cảm thấy xấu hổ.