Tạp chí Nature: Hệ thống tài trợ khoa học cần cải cách, nhưng không phải là 'lãng phí'

LONDON – Tạp chí khoa học Nature đã đăng tải một bài bình luận vào ngày 17/02, bảo vệ hệ thống tài trợ nghiên cứu khoa học hiện tại trước những chỉ trích ngày càng tăng. Bài viết thừa nhận rằng hệ thống này có nhiều khuyết điểm và cần được sửa chữa. Tuy nhiên, bài báo phản đối quan điểm cho rằng đây là một sự "lãng phí thời gian và tiền bạc".

Nội dung nhấn mạnh rằng dù có những vấn đề về thủ tục và hiệu quả, cơ chế tài trợ hiện tại vẫn là nền tảng cho nhiều khám phá quan trọng. Lập trường của Nature là kêu gọi cải cách thay vì loại bỏ hoàn toàn. Bài viết không đi sâu vào các giải pháp cụ thể nhưng đã mở ra một cuộc tranh luận về cách thức phân bổ nguồn lực cho khoa học một cách tối ưu trong tương lai. Cuộc thảo luận này diễn ra trong bối cảnh các chính phủ và tổ chức tư nhân trên toàn thế giới đang xem xét lại các khoản đầu tư vào nghiên cứu và phát triển.

Bài xã luận của Nature không chỉ là một ý kiến học thuật, mà còn phản ánh một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc trong cộng đồng khoa học toàn cầu, đặc biệt là ở các nước phương Tây. Hệ thống tài trợ dựa trên các hội đồng xét duyệt (peer review) và các khoản tài trợ cạnh tranh, vốn là tiêu chuẩn vàng trong nhiều thập kỷ, đang cho thấy những dấu hiệu rạn nứt nghiêm trọng. Các nhà khoa học phải dành một lượng thời gian khổng lồ để viết đơn xin tài trợ, với tỷ lệ thành công thường rất thấp. Áp lực này khuyến khích các nghiên cứu an toàn, có kết quả dự đoán được thay vì các ý tưởng đột phá, rủi ro cao nhưng có tiềm năng thay đổi cuộc chơi.

Lời kêu gọi "sửa chữa" của Nature là một sự thừa nhận rằng nếu không thay đổi, động lực đổi mới có thể bị đình trệ. Các mô hình thay thế đang được thảo luận, chẳng hạn như tài trợ trực tiếp cho các nhà khoa học xuất sắc thay vì cho các dự án cụ thể, hoặc sử dụng các hình thức xổ số để quyết định các dự án đủ tiêu chuẩn. Cuộc tranh luận này có ý nghĩa sống còn đối với khả năng cạnh tranh kinh tế và công nghệ của các quốc gia. Quốc gia nào xây dựng được một hệ thống tài trợ khoa học hiệu quả hơn sẽ có lợi thế lớn trong việc dẫn đầu các lĩnh vực tiên phong như AI (Trí tuệ nhân tạo), công nghệ sinh học và năng lượng sạch. Lập trường của Nature cho thấy cộng đồng khoa học đang cố gắng tự điều chỉnh trước khi các nhà chính trị áp đặt những thay đổi từ bên ngoài.

Cuộc tranh luận về tài trợ khoa học tại Mỹ có ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng người Mỹ gốc Việt, vốn có tỷ lệ cao theo đuổi các ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, và Toán học). Nhiều giáo sư, nhà nghiên cứu và sinh viên sau đại học gốc Việt tại các trường đại học hàng đầu phụ thuộc vào các nguồn tài trợ từ những cơ quan như Viện Y tế Quốc gia (NIH) hay Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF). Bất kỳ sự thay đổi nào trong cách phân bổ ngân sách nghiên cứu, dù là thắt chặt hay cải cách để hiệu quả hơn, đều sẽ tác động đến sự nghiệp và công việc của họ.