Thủ tướng Đức cảnh báo 'chính trị cường quyền' đang định hình lại trật tự thế giới

DAVOS – Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã cảnh báo rằng sự trỗi dậy của các "cường quốc" đang làm lung lay trật tự thế giới cũ với "tốc độ chóng mặt".

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới hôm thứ Năm, ông Merz cho biết một kỷ nguyên "chính trị cường quyền" đã bắt đầu. Ông viện dẫn cuộc chiến của Nga ở Ukraine, việc Trung Quốc vươn lên hàng ngũ cường quốc, và sự thay đổi chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Donald Trump.

Ông Merz nhấn mạnh rằng thế giới mới này được xây dựng dựa trên sức mạnh và vũ lực. Ông kêu gọi các nhà lãnh đạo định hình tương lai thay vì chấp nhận thực tế này. Quan điểm của ông tương đồng với Thủ tướng Canada Mark Carney, người cũng nói về sự cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc.

Thủ tướng Đức cho rằng châu Âu phải tăng cường đoàn kết và năng lực cạnh tranh. Điều này đòi hỏi đầu tư lớn vào quốc phòng và kinh tế. Ông cũng hoan nghênh thông báo của Tổng thống Trump về việc đạt được "khuôn khổ thỏa thuận" với NATO về vấn đề Greenland. Tuy nhiên, ông Merz cảnh báo rằng bất kỳ mối đe dọa nào nhằm chiếm lãnh thổ châu Âu bằng vũ lực đều "không thể chấp nhận được". Ông nói thêm rằng nếu Mỹ áp thuế quan mới, phản ứng của châu Âu sẽ "thống nhất, bình tĩnh, có đo lường và cứng rắn".

Đáp lại, ông Trump đe dọa sẽ "trả đũa lớn" nếu các nước châu Âu bán tháo trái phiếu kho bạc Mỹ.

Bài phát biểu của Thủ tướng Merz không chỉ là một lời cảnh báo chung chung. Nó phản ánh sự lo ngại sâu sắc của châu Âu, đặc biệt là Đức, trước sự xói mòn của trật tự thế giới hậu Chiến tranh Lạnh – một trật tự dựa trên luật pháp quốc tế vốn mang lại lợi ích cho các quốc gia định hướng xuất khẩu.

"Thực tế mới" của chính trị cường quyền buộc các quốc gia tầm trung phải điều hướng trong một môi trường khó đoán và mang tính đổi chác nhiều hơn. Đối với Việt Nam, xu hướng này là một con dao hai lưỡi. Một mặt, sự cạnh tranh Mỹ-Trung tạo ra cơ hội cho việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng mà Việt Nam đã tận dụng. Mặt khác, việc bị kẹt giữa các cường quốc này mang lại rủi ro lớn khi áp lực phải chọn bên ngày càng tăng.

Căng thẳng xuyên Đại Tây Dương về các vấn đề như Greenland và thuế quan cho thấy ngay cả các liên minh lâu đời cũng đang bị thử thách. Điều này gửi đi một tín hiệu rằng các đối tác nhỏ hơn không thể xem bất kỳ mối quan hệ nào là điều hiển nhiên. Hà Nội chắc chắn đang theo dõi chặt chẽ diễn biến này. Chính sách ngoại giao đa phương và vai trò trung tâm của ASEAN vẫn quan trọng, nhưng đang phải đối mặt với phép thử. Bối cảnh mới đòi hỏi các quốc gia phải có năng lực tự thân mạnh mẽ hơn, cả về kinh tế và quân sự, để bảo vệ lợi ích của mình. Thời kỳ chỉ dựa vào "sức mạnh của giá trị" hay luật pháp quốc tế, như ông Merz đã lưu ý, đang dần phai nhạt.

Sự bất ổn toàn cầu từ "chính trị cường quyền" và nguy cơ chiến tranh thương mại có thể tác động gián tiếp đến nền kinh tế Mỹ, ảnh hưởng đến các doanh nghiệp nhỏ, bao gồm cả các cơ sở kinh doanh của người Mỹ gốc Việt. Ngoài ra, căng thẳng gia tăng giữa Mỹ, Trung Quốc và châu Âu thường làm dấy lên các cuộc tranh luận gay gắt trong cộng đồng về chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và tác động của nó đối với an ninh ở Đông Nam Á.