Tòa án Chile tha bổng sĩ quan bắn mù mắt người biểu tình, dấy lên lo ngại về nhân quyền

Một tòa án ở Santiago, Chile đã tuyên trắng án cho Trung tá Claudio Crespo. Ông bị cáo buộc bắn và làm mù mắt sinh viên Gustavo Gatica trong cuộc biểu tình năm 2019. Phán quyết nhất trí của tòa viện dẫn nguyên tắc tự vệ chính đáng.

Sự việc xảy ra vào tối ngày 8 tháng 11 năm 2019, khi Gatica, lúc đó 21 tuổi, bị trúng hai viên đạn bọc cao su vào mặt. Sau nhiều cuộc phẫu thuật, các bác sĩ không thể cứu được thị lực của anh. Gatica cho biết ông sẽ kháng cáo, kể cả trước các tòa án quốc tế nếu cần thiết.

Trong khi đó, Crespo tỏ ra vui mừng sau phán quyết. Các tổ chức nhân quyền như Amnesty International đã bày tỏ lo ngại. Họ cho rằng phán quyết này tạo ra một tiền lệ nguy hiểm về việc sử dụng vũ lực quá mức của cảnh sát và có thể dẫn đến nhiều vi phạm nhân quyền hơn trong tương lai. Chile sắp có một tổng thống cực hữu, ông José Antonio Kast, người có quan điểm cứng rắn về các cuộc biểu tình năm 2019.

Phán quyết tha bổng Trung tá Crespo không phải là một sự kiện riêng lẻ, mà là một dấu hiệu đáng lo ngại về sự thay đổi chính trị và pháp lý sâu sắc ở Chile. Chúng tôi nhận thấy vụ việc này phản ánh ba xu hướng chính.

Thứ nhất, đây là đỉnh điểm của sự xói mòn trách nhiệm giải trình. Trong số hơn 11.500 đơn kiện về vi phạm nhân quyền trong các cuộc biểu tình, chỉ có 219 vụ được truy tố. Việc trắng án trong một trường hợp có bằng chứng rõ ràng như vụ của Gatica gửi đi một thông điệp rằng hành vi bạo lực của lực lượng an ninh sẽ không bị trừng phạt. Điều này được củng cố bởi một dự luật năm 2023, vốn được áp dụng hồi tố cho vụ Crespo, tạo ra một khuôn khổ pháp lý ưu ái cho các sĩ quan an ninh trong các trường hợp sử dụng vũ lực.

Thứ hai, vụ án được chính trị hóa cao độ trong bối cảnh Chile đang chuyển sang cánh hữu. Tổng thống sắp nhậm chức José Antonio Kast đã liên tục miêu tả các cuộc biểu tình năm 2019 là một thảm họa bạo lực, bỏ qua các yêu sách về bất bình đẳng mà 72% người dân Chile vẫn cho là chưa được giải quyết. Crespo đã trở thành một biểu tượng, một "người tử vì đạo" cho trật tự công cộng trong mắt phe cực hữu, biến phán quyết của tòa án thành một chiến thắng chính trị cho họ.

Cuối cùng, sự thay đổi trong nhận thức của công chúng là đáng chú ý. Nếu vào năm 2020, đa số người dân Chile xem các cuộc biểu tình là tích cực, thì đến nay, con số này đã đảo ngược. Sự thay đổi này, cùng với một hệ thống pháp lý đang nghiêng về phía lực lượng an ninh, tạo ra một môi trường đầy rủi ro cho các quyền tự do dân sự và quyền biểu tình trong tương lai của nước này.