Trung Quốc Mạnh Tay Xử Lý Gian Lận Học Thuật, Nhắm Vào Trách Nhiệm Các Trường Đại Học

BẮC KINH – Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc đã ra thông báo sẽ siết chặt quản lý đối với các trường đại học không điều tra hoặc xử phạt các nhà nghiên cứu có hành vi sai trái khoa học nghiêm trọng. Động thái này nhằm mục đích nâng cao tính liêm chính trong học thuật.

Theo đó, các viện nghiên cứu được yêu cầu tập trung vào việc điều tra các bài báo bị các tạp chí khoa học quốc tế rút lại do sai phạm. Kết quả điều tra sẽ được công khai để tăng tính răn đe. Các tổ chức che giấu hoặc dung túng cho hành vi sai trái của nhà nghiên cứu sẽ phải đối mặt với các hình phạt nghiêm khắc, dù chi tiết về hình phạt chưa được công bố.

Trung Quốc đã phải vật lộn với vấn nạn này trong nhiều năm. Năm 2023, nhà xuất bản Hindawi đã rút hơn 9.600 bài báo, trong đó khoảng 8.200 bài có đồng tác giả ở Trung Quốc. Sau đó, chính phủ đã tiến hành một cuộc kiểm toán toàn quốc về các bài báo bị rút lại.

Một cơ sở dữ liệu quốc gia cũng được thiết lập để ghi lại các trường hợp sai phạm nghiêm trọng, thông tin này sẽ được sử dụng để đánh giá tư cách của các nhà khoa học khi xét duyệt tài trợ, dự án lớn và giải thưởng.

Động thái của Bắc Kinh không chỉ là một nỗ lực đơn thuần để làm trong sạch môi trường học thuật. Đây là một phần của chiến lược dài hạn nhằm củng cố danh tiếng và uy tín của Trung Quốc trên trường quốc tế với tư cách là một siêu cường khoa học công nghệ. Trong nhiều năm, nước này đã tập trung vào việc gia tăng số lượng công bố khoa học, nhưng các vụ bê bối gian lận và việc rút lại hàng nghìn bài báo đã làm tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh đó. Chính sách mới cho thấy sự chuyển dịch từ việc chạy theo "số lượng" sang tập trung vào "chất lượng" và độ tin cậy.

Điểm mấu chốt của chính sách lần này là việc chuyển gánh nặng trách nhiệm từ các nhà nghiên cứu cá nhân sang toàn bộ viện nghiên cứu. Bằng cách đe dọa trừng phạt các trường đại học, chính quyền trung ương tạo ra một cơ chế giám sát từ trên xuống, buộc các tổ chức phải chủ động thanh lọc nội bộ, thay vì che giấu các vụ việc để bảo vệ danh tiếng như trước đây. Việc thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia, liên kết trực tiếp hành vi sai trái với khả năng nhận tài trợ và các cơ hội thăng tiến, là một công cụ kiểm soát mạnh mẽ. Điều này cho thấy Bắc Kinh nhận ra rằng để cạnh tranh với Mỹ và phương Tây, sức mạnh khoa học không chỉ đến từ các phát minh mà còn từ sự tín nhiệm của cộng đồng khoa học toàn cầu.

Đối với các học giả và sinh viên người Mỹ gốc Việt trong lĩnh vực khoa học, động thái này của Trung Quốc có thể có tác động gián tiếp. Một môi trường nghiên cứu nghiêm ngặt hơn ở Trung Quốc có thể làm tăng độ tin cậy của các công trình khoa học từ nước này, từ đó có thể ảnh hưởng đến các quyết định hợp tác nghiên cứu quốc tế. Tuy nhiên, tác động trực tiếp đến các hoạt động kinh doanh nhỏ, kiều hối hay các vấn đề di trú của cộng đồng là không đáng kể.