USDA được lệnh điều tra đối tác khoa học quốc tế, gây lo ngại về 'chủ nghĩa McCarthy mới'

WASHINGTON – Chính quyền Trump đã chỉ đạo các nhân viên tại Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) điều tra các nhà khoa học nước ngoài hợp tác trong các công trình nghiên cứu để tìm bằng chứng về "hoạt động lật đổ hoặc tội phạm".

Chỉ thị mới yêu cầu các nhân viên sử dụng Google để kiểm tra lý lịch của tất cả các công dân nước ngoài cộng tác với các nhà khoa học của bộ. Tên của những người bị gắn cờ sẽ được gửi đến các chuyên gia an ninh quốc gia của cơ quan. Một số nhân viên USDA đã bày tỏ sự không thoải mái, gọi yêu cầu này là "phản địa đàng".

Chính sách này cấm các nhà nghiên cứu của USDA hợp tác xuất bản với các nhà khoa học từ các "quốc gia cần quan ngại" bao gồm Trung Quốc, Nga, Iran và Cuba. Tuy nhiên, các nhà khoa học từ các quốc gia đồng minh như Canada và Đức cũng đang bị rà soát. Jennifer Jones, Giám đốc tại Liên minh các nhà khoa học Quan tâm, gọi chỉ thị này là sự "trở lại của chủ nghĩa McCarthy" và là "dấu hiệu kinh điển của chủ nghĩa độc tài".

USDA cho biết thay đổi này nhằm thực hiện một bản ghi nhớ của Tổng thống Trump từ nhiệm kỳ đầu tiên để bảo vệ nghiên cứu do Hoa Kỳ tài trợ.

Chỉ thị mới của USDA là một bước leo thang đáng kể trong chính sách an ninh hóa lĩnh vực nghiên cứu khoa học của chính quyền Trump. Vượt ra ngoài việc nhắm vào các đối thủ truyền thống như Trung Quốc, chính sách này tạo ra một không khí nghi ngờ bao trùm lên toàn bộ hợp tác khoa học quốc tế. Việc yêu cầu các nhà khoa học tự "Google" đồng nghiệp của mình là một phương pháp thiếu chuyên nghiệp, có thể dẫn đến các quyết định tùy tiện và thành kiến, tạo ra một "hiệu ứng ớn lạnh" trong cộng đồng học thuật.

Trong khi USDA biện minh cho hành động này bằng cách viện dẫn các trường hợp gián điệp nông nghiệp trong quá khứ, quy mô của chính sách lại quá rộng. Việc rà soát cả các nhà khoa học từ những quốc gia đồng minh thân cận như Canada và Đức cho thấy một sự ngờ vực sâu sắc đối với tất cả các yếu tố nước ngoài, không phân biệt bạn hay thù. Điều này có nguy cơ làm tổn hại đến vị thế dẫn đầu về khoa học của chính Hoa Kỳ, khi các nhà nghiên cứu trong nước có thể ngần ngại làm việc với những bộ óc xuất sắc nhất từ khắp nơi trên thế giới.

Đối với Việt Nam, dù không nằm trong danh sách các "quốc gia cần quan ngại", chính sách này vẫn tạo ra sự bất định. Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh và sinh viên Việt Nam đang hợp tác với USDA hoặc làm việc tại các viện nghiên cứu Mỹ có thể đối mặt với sự giám sát gia tăng. Điều này có khả năng cản trở việc trao đổi kiến thức và các cơ hội hợp tác quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp, một ngành then chốt đối với Việt Nam. Chính sự mơ hồ và phạm vi rộng của chính sách này mới là mối đe dọa tiềm tàng lớn nhất đối với các đối tác khoa học không bị nêu tên.

Chỉ thị này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các sinh viên, nghiên cứu sinh và các nhà khoa học gốc Việt đang làm việc tại Mỹ bằng thị thực tạm thời hoặc thẻ xanh. Như trong bài báo đã nêu, họ là nhóm đặc biệt dễ bị tổn thương trước các chính sách an ninh mới. Bầu không khí nghi ngờ có thể tạo ra rào cản vô hình trong sự nghiệp học thuật và nghiên cứu của họ, ngay cả khi họ không làm việc trực tiếp với các dự án của USDA, vì nó phản ánh một xu hướng chung của chính quyền trong việc siết chặt giám sát đối với người nước ngoài trong các lĩnh vực nhạy cảm.