Việt Nam Sửa Đổi Luật An Toàn Thực Phẩm, Chuyển Hướng Sang Hậu Kiểm

Bộ Y tế Việt Nam đang hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) nhằm thay thế luật năm 2010. Dự thảo gồm 11 chương, 55 điều, tập trung vào năm nhóm chính sách. Các chính sách này bao gồm tăng cường quản lý cơ sở sản xuất có nguy cơ cao, phân cấp trách nhiệm cho chính quyền địa phương, và kiểm soát thực phẩm nhập khẩu cũng như thực phẩm chế biến sẵn dựa trên mức độ rủi ro. Một thay đổi quan trọng là việc dành riêng một chương cho công tác hậu kiểm, tức kiểm tra sản phẩm sau khi đã lưu thông trên thị trường. Theo Bộ Y tế, mô hình này tương tự cách tiếp cận của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và nhằm thống nhất các quy định đang bị phân tán. Dự thảo cũng trao thêm quyền và trách nhiệm cho chính quyền cấp tỉnh trong việc quản lý an toàn thực phẩm. Dự kiến, dự thảo sẽ được trình Quốc hội xem xét trong kỳ họp tới.

Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong triết lý quản lý của Hà Nội, từ "tiền kiểm" (pre-market approval) sang "hậu kiểm" (post-market surveillance). Về lý thuyết, điều này có thể giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, thúc đẩy họ tự chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, trong khi cơ quan nhà nước tập trung vào vai trò giám sát và xử phạt. Việc tham chiếu mô hình FDA của Hoa Kỳ cho thấy nỗ lực hiện đại hóa và hội nhập với các tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất sẽ nằm ở khâu thực thi. Hệ thống pháp luật của Việt Nam thường có khoảng cách giữa văn bản và thực tế, chủ yếu do năng lực giám sát yếu và tham nhũng ở địa phương. Việc phân cấp mạnh mẽ cho các tỉnh có thể là con dao hai lưỡi: hoặc giúp xử lý vấn đề nhanh nhạy hơn, hoặc tạo ra sự thiếu nhất quán và các "lãnh địa" riêng với mức độ thực thi khác nhau. Động thái này cũng có thể được xem là một phản ứng bắt buộc trước áp lực từ các thị trường xuất khẩu quan trọng như EU, Nhật Bản, và Mỹ, những nơi có yêu cầu rất khắt khe về tồn dư thuốc trừ sâu và chất lượng nông sản. Câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu luật mới có thực sự cải thiện được sự an toàn cho người tiêu dùng trong nước, hay chỉ tập trung vào việc đáp ứng tiêu chuẩn cho hàng hóa xuất khẩu.

Đối với các doanh nghiệp người Mỹ gốc Việt chuyên nhập khẩu thực phẩm từ Việt Nam, luật mới có thể mang lại cả cơ hội và thách thức. Nếu được thực thi hiệu quả, luật có thể nâng cao chất lượng và độ an toàn của sản phẩm, giúp hàng hóa Việt Nam dễ dàng tiếp cận thị trường Mỹ hơn và xây dựng lòng tin với người tiêu dùng. Tuy nhiên, điều này cũng có thể làm tăng chi phí tuân thủ cho các nhà sản xuất tại Việt Nam, dẫn đến giá thành sản phẩm cao hơn. Các nhà nhập khẩu cần theo dõi chặt chẽ quá trình thực thi để điều chỉnh chuỗi cung ứng của mình.