Vụ án 11 năm: Sáu cựu chiến binh ở Lâm Đồng lần thứ ba bị tuyên án tù

LÂM ĐỒNG – Ngày 30 tháng 1, Tòa án Nhân dân khu vực 6 đã tuyên án sơ thẩm đối với sáu cựu chiến binh về tội "hủy hoại rừng". Vụ án đã kéo dài 11 năm. Tòa tuyên phạt các ông Ngân Xuân Dũng, Vũ Tất Đắc, Hoàng Văn Sằn, Nguyễn Nam Thái, và Cao Minh Điến mỗi người 6 tháng tù. Ông Đỗ Mạnh Hùng bị phạt 7 tháng tù. Mức án này bằng với các bản án sơ thẩm trước đây đã bị tòa cấp cao hơn hủy bỏ.

Các bị cáo tiếp tục kêu oan, khẳng định khu đất họ phát quang vào năm 2015 không còn là rừng. Họ cho biết mục đích là để trồng cây gây quỹ cho chi hội cựu chiến binh địa phương. Quá trình tố tụng gây tranh cãi khi kết luận giám định thiệt hại ban đầu bị Tòa án Nhân dân Cấp cao tại TP.HCM xác định là vi phạm tố tụng. Một kết luận giám định mới vào năm 2022 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã không thể xác định được thiệt hại. Mặc dù vậy, tòa án sơ thẩm vẫn giữ nguyên quan điểm buộc tội. Các bị cáo cho biết sẽ tiếp tục kháng cáo.

Chúng tôi nhận thấy vụ án này không chỉ là một tranh chấp pháp lý về 0,98 hecta rừng, mà còn bộc lộ những vấn đề mang tính hệ thống trong hệ thống tư pháp Việt Nam. Điểm đáng chú ý nhất là việc tòa án cấp sơ thẩm dường như đã phớt lờ phán quyết của Tòa án Cấp cao và một kết luận giám định mới từ một cơ quan cấp bộ. Tòa Cấp cao trước đó đã hủy các bản án cũ, chỉ ra 9 vấn đề và sai phạm trong tố tụng, đặc biệt là sự thiếu khách quan của giám định viên ban đầu. Việc tòa sơ thẩm lần thứ ba vẫn đưa ra một bản án y hệt dựa trên các bằng chứng đã bị nghi ngờ đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về tính độc lập của tòa án địa phương và sự tuân thủ nguyên tắc thượng tôn pháp luật.

Một khía cạnh khác là sự can thiệp mạnh mẽ từ Hội Cựu chiến binh Việt Nam, một tổ chức có ảnh hưởng lớn. Việc chủ tịch hội, một thượng tướng nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, gửi công văn trực tiếp tới Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao cho thấy mức độ bất thường của vụ việc. Điều này tạo ra một tình huống hiếm thấy: một tổ chức gắn liền với nhà nước công khai đối đầu với các cơ quan tố tụng địa phương để bảo vệ thành viên của mình. Sự kiên quyết của tòa án địa phương bất chấp áp lực từ cấp cao hơn cho thấy một sự phức tạp trong quan hệ quyền lực hoặc sự bế tắc trong việc thừa nhận sai sót ban đầu. Vụ án kéo dài 11 năm này đã trở thành một phép thử cho sự công bằng và minh bạch của quy trình tố tụng hình sự tại Việt Nam.

Vụ án này không có tác động kinh tế trực tiếp đến cộng đồng người Việt hải ngoại. Tuy nhiên, về mặt văn hóa-xã hội, nó củng cố thêm nhận thức của nhiều người Mỹ gốc Việt về sự phức tạp và thiếu minh bạch trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Câu chuyện về các cựu chiến binh, một nhóm thường được nhà nước tôn trọng, lại bị vướng vào một vụ kiện kéo dài cả thập kỷ vì một hành vi có mục đích cộng đồng, là một ví dụ điển hình được thảo luận trong các diễn đàn về tình hình pháp quyền tại Việt Nam.