Ai nắm quyền kể chuyện — người đó định hình nhận thức, và nhận thức định hình chính sách.
Một ghế lãnh đạo, nhiều hệ quả cho cả cộng đồng châu Á
Hãy tưởng tượng một kỹ sư gốc Việt tại San Jose — người đã sống ở Mỹ hơn hai mươi năm, có thẻ xanh, con cái học trường công, đóng thuế đầy đủ — nhưng vẫn bị đồng nghiệp hỏi "bạn thực sự từ đâu đến?". Không phải vì thiếu hội nhập, mà vì trong mắt một bộ phận xã hội Mỹ, khuôn mặt châu Á vẫn đồng nghĩa với "người ngoài". Đây không phải trải nghiệm riêng của người Mỹ gốc Hoa — đây là trải nghiệm chung của hầu hết cộng đồng người Mỹ gốc Á, bao gồm người Việt, người Hàn, người Nhật, người Filipino.
Việc Janet Yang tiếp quản vị trí Chủ tịch Committee of 100 không chỉ là câu chuyện của một tổ chức đặc thù. Đây là tín hiệu cho thấy thế hệ lãnh đạo châu Á–Mỹ đang chủ động giành lại quyền kiểm soát câu chuyện về chính họ — một quyền lực mà trong nhiều thập niên, họ gần như không có.
C100 là gì và tại sao nó quan trọng với người Việt?
Committee of 100 được thành lập năm 1990 bởi kiến trúc sư I.M. Pei, nhạc sĩ Yo-Yo Ma và các nhân vật nổi bật khác trong cộng đồng người Mỹ gốc Hoa. Mục tiêu kép của tổ chức này — vừa thúc đẩy quan hệ Mỹ–Trung, vừa phản bác quan niệm xem người Mỹ gốc châu Á là "người nước ngoài" — chạm đúng vào hai vết thương chưa lành của toàn bộ cộng đồng người Mỹ gốc Á.
Người Việt tại Mỹ có quan hệ lịch sử phức tạp với Trung Quốc và do đó thường giữ khoảng cách với C100. Nhưng sứ mệnh chống kỳ thị và đòi quyền thuộc về nước Mỹ thì hoàn toàn chung. Khi C100 vận động chống lại việc người Mỹ gốc Hoa bị nghi ngờ là gián điệp nước ngoài chỉ vì ngoại hình, họ đang bảo vệ một nguyên tắc mà người Việt, người Hàn và người Ấn cũng được hưởng lợi.
Tại sao Janet Yang — và tại sao lúc này?
Yang, 69 tuổi, là con gái của người nhập cư Trung Quốc, sinh tại Queens, học ngành Hoa ngữ tại Đại học Brown và lấy bằng MBA từ Đại học Columbia. Bà đã xây dựng sự nghiệp bằng cách làm cầu nối giữa Hollywood và điện ảnh Trung Quốc — một vai trò mang tính ẩn dụ cao cho chính vị trí bà vừa nhận. Là người Mỹ gốc Á đầu tiên giữ chức Chủ tịch Viện Hàn lâm Điện ảnh, bà đã dẫn dắt nỗ lực mở rộng thành viên Viện ra toàn cầu, đưa tỷ lệ thành viên quốc tế lên gần một phần tư trong tổng số khoảng 10.000 người.
Bối cảnh năm 2026 không thể phù hợp hơn cho một sự bổ nhiệm như thế này. Căng thẳng Mỹ–Trung tiếp tục leo thang trên nhiều mặt trận: thương mại, công nghệ, quân sự. Hậu quả trực tiếp là người Mỹ gốc Á — đặc biệt những người làm trong ngành bán dẫn, AI (Trí tuệ nhân tạo), nghiên cứu khoa học — chịu áp lực ngày càng tăng từ các chương trình an ninh nội địa như China Initiative (dù đã bị đình chỉ năm 2022, hậu quả vẫn kéo dài). Trong môi trường đó, một tổ chức như C100 — với khả năng tiếp cận cả hai phía chính trường Mỹ lẫn giới doanh nhân châu Á — có vai trò đặc biệt không thể thay thế.
Quyền kể chuyện: Bài học cho cộng đồng Việt
Trong tuyên bố về sự bổ nhiệm, Chủ tịch C100 Paul Cheung nhấn mạnh rằng ông muốn cộng đồng "nắm quyền kiểm soát câu chuyện của chính mình hơn bao giờ hết" — kỳ vọng đặt thẳng vào vai trò lãnh đạo của Yang. Đây là điểm mà cộng đồng Việt–Mỹ cần nghiêm túc suy nghĩ.
Người Việt tại Mỹ hiện có khoảng 2,2 triệu người — một lực lượng đủ lớn để có tiếng nói chính trị và văn hóa đáng kể. Thế nhưng, so với cộng đồng Hoa kiều hay Ấn kiều, người Việt vẫn thiếu các tổ chức vận động có tầm ảnh hưởng tương đương ở cấp liên bang. Mô hình của C100 — tập hợp những cá nhân đã thành danh trong các lĩnh vực khác nhau để cùng bảo vệ lợi ích cộng đồng — là một mô hình đáng học hỏi.
Kỹ sư gốc Việt tại Thung lũng Silicon, bác sĩ tại Houston, nhà đầu tư bất động sản tại Little Saigon, công chức liên bang tại thủ đô — tất cả đều có lợi ích gắn chặt với việc người Mỹ gốc Á được đối xử như công dân thực sự, không phải "khách thường trú vĩnh viễn" trong mắt xã hội.
Cần theo dõi gì tiếp theo?
Vị trí Chủ tịch của Yang tại C100 sẽ được đánh giá thực chất qua hai thước đo: thứ nhất, tổ chức này có duy trì được sự cân bằng giữa vận động cho quyền lợi người Mỹ gốc Á và vai trò cầu nối Mỹ–Trung trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng hay không; thứ hai, liệu C100 có mở rộng liên minh sang các cộng đồng châu Á khác — trong đó có người Việt — hay vẫn giữ bản sắc thuần túy Hoa kiều.
Với người Việt–Mỹ, câu trả lời cho câu hỏi thứ hai sẽ quyết định mức độ liên quan trực tiếp của C100 đối với họ. Dù kết quả là gì, sự kiện này là lời nhắc nhở rằng ở Mỹ, ai nắm quyền kể chuyện — người đó định hình nhận thức, và nhận thức định hình chính sách.
Đọc toàn bộ bài tường thuật gốc của Hollywood Reporter tại liên kết nguồn bên dưới.