Lãnh đạo vaccine FDA của Trump lại ra đi lần thứ hai

WASHINGTON — Tiến sĩ Vinay Prasad, người đứng đầu mảng vaccine tại Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), sẽ rời cơ quan này lần thứ hai trong chưa đầy một năm. Giám đốc FDA Marty Makary thông báo qua email hôm thứ Sáu rằng Prasad sẽ ra đi vào cuối tháng Tư, quay trở lại vị trí học thuật tại Đại học California, San Francisco. Đây là lần thứ hai Prasad rời FDA — lần trước vào tháng 7/2025, ông bị buộc thôi việc rồi được phục hồi chưa đầy hai tuần sau. Lần ra đi này xảy ra sau hàng loạt tranh cãi lớn: từ việc FDA từ chối xem xét vaccine cúm mRNA của Moderna đến cuộc đối đầu công khai với hãng UniQure về liệu pháp gene điều trị bệnh Huntington.

Câu chuyện về Vinay Prasad không đơn giản là chuyện một quan chức rời chức vụ. Đây là dấu hiệu cho thấy sự rối loạn nghiêm trọng trong bộ máy quản lý dược phẩm lớn nhất thế giới — và những hệ lụy của nó có thể kéo dài nhiều năm.

Prasad đến FDA tháng 5/2025 với danh tiếng là nhà phê bình kỳ cựu về các tiêu chuẩn duyệt thuốc. Ông vừa muốn đẩy nhanh quy trình, vừa muốn siết chặt các tiêu chí khoa học — hai mục tiêu mâu thuẫn nhau theo những cách mà ông dường như không kiểm soát được trong thực tế. Kết quả: các hãng dược lớn nhỏ đều bị sốc, các nhà đầu tư bối rối, và bệnh nhân mắc các bệnh hiếm gặp thì bị kẹt giữa trận.

Vụ từ chối đơn vaccine cúm mRNA của Moderna là ví dụ điển hình. Đây không phải quyết định được đưa ra sau một quy trình minh bạch — nó bị rò rỉ ra ngoài, Moderna công khai lên tiếng, và FDA buộc phải đảo ngược trong vòng một tuần. Kiểu quản trị như vậy phá hoại niềm tin vào cả hai phía: vừa không đủ độ tin cậy cho ngành dược, vừa tạo ra ấn tượng FDA đang bị lobbying dắt mũi.

Vụ UniQure còn kỳ lạ hơn. FDA tổ chức họp báo để công khai chỉ trích một sản phẩm đang trong vòng xét duyệt — điều cực kỳ bất thường trong lịch sử cơ quan này. Một quan chức FDA nói ẩn danh với báo chí rằng sản phẩm của UniQure là "thất bại hoàn toàn." Với hàng chục nghìn bệnh nhân Huntington tại Mỹ đang chờ đợi, cách hành xử đó không chỉ thiếu chuyên nghiệp mà còn tàn nhẫn.

Bức tranh lớn hơn: dưới thời Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. — người có lịch sử lâu dài chống vaccine trước khi gia nhập chính quyền Trump — FDA đang vận hành trong một môi trường chính trị độc đáo và bất ổn. Prasad là người được Kennedy bảo vệ sau lần đầu bị sa thải. Nay ông ra đi lần hai, và không rõ ai sẽ thay thế, hay liệu FDA có ổn định trở lại không.

Với ngành công nghiệp sinh học và dược phẩm — vốn cần sự dự đoán được của FDA để lập kế hoạch đầu tư hàng tỷ đô la — sự hỗn loạn này là một chi phí thực sự, không phải chỉ là drama Washington.

Nhân viên y tế gốc Việt — bác sĩ, dược sĩ, y tá — làm việc tại các bệnh viện và phòng khám Mỹ sẽ theo dõi sát tình hình này. Sự bất ổn tại FDA ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình phê duyệt thuốc và vaccine mà họ sử dụng hàng ngày trong điều trị bệnh nhân. Đặc biệt, những ai chuyên về bệnh hiếm gặp hay ung thư sẽ lo ngại khi FDA liên tục thay đổi quyết định về các liệu pháp gene và sinh học.

Thế hệ thứ hai gốc Việt làm việc trong ngành biotech và dược phẩm tại Thung lũng Silicon hay vùng Boston cũng bị ảnh hưởng trực tiếp. Các quyết định thất thường của FDA dưới thời Prasad đã khiến cổ phiếu nhiều công ty biotech nhỏ lao dốc và làm chậm lộ trình phát triển thuốc — điều đó ảnh hưởng đến công việc, cổ phần và kế hoạch nghề nghiệp của họ.