Cơ chế mà Washington đang đe dọa sử dụng không phải là một lệnh cấm mơ hồ mà là một công cụ cụ thể: đưa Moonshot vào Entity List của Bộ Thương mại Mỹ — danh sách từng khiến Huawei mất quyền tiếp cận chip và linh kiện Mỹ trong nhiều năm. Ông Bessent nói thẳng trên X rằng việc dùng mã nguồn mở không phải là giấy phép để đánh cắp sở hữu trí tuệ Mỹ, và các đợt chưng lọc công nghiệp quy mô lớn sẽ dẫn tới lệnh trừng phạt và Entity List nếu bị xác nhận.
Cáo buộc cụ thể đến từ Michael Kratsios, người đứng đầu chính sách khoa học và công nghệ của Tòa Bạch Ốc: ông cho rằng Moonshot đã xây dựng cả một hệ thống nội bộ để chưng lọc quy mô lớn từ các mô hình Mỹ, đồng thời luân chuyển nhiều phương thức truy cập để tránh bị phát hiện. Theo cáo buộc này, Moonshot còn tiếp cận các máy chủ GB300 của Nvidia đặt tại Thái Lan — dòng chip Blackwell bị cấm bán cho Trung Quốc. Đây chính là điểm mấu chốt của toàn bộ câu chuyện: lệnh cấm xuất khẩu chip không ngăn được doanh nghiệp Trung Quốc thuê phần cứng ở nước thứ ba, và Kimi K3 — một mô hình mã nguồn mở 2,8 nghìn tỷ tham số — ra đời chỉ vài ngày sau khi Fable của Anthropic được công khai.
Mã nguồn mở không phải là giấy phép để đánh cắp sở hữu trí tuệ — nhưng bằng chứng thực thi vẫn còn thiếu.
Ai thắng, ai thua
Nếu Entity List thực sự được áp dụng, Moonshot sẽ mất quyền tiếp cận phần cứng, dịch vụ điện toán đám mây và có thể cả thị trường vốn Mỹ — một cú đánh nặng cho một công ty đang chạy đua công nghệ. Nhưng hệ quả không chỉ nằm ở một phía: ngay sau khi Kimi K3 ra mắt, giá cổ phiếu các công ty AI Mỹ đã giảm vì nhà đầu tư lo ngại một mô hình mở, rẻ hơn có thể làm suy yếu vị thế thương mại của các hãng như Anthropic hay OpenAI. Nói cách khác, đe dọa trừng phạt vừa là công cụ bảo vệ sở hữu trí tuệ, vừa là phản ứng trước áp lực cạnh tranh trên thị trường chứng khoán.
Điều trớ trêu là chính sách hạn chế mô hình Mỹ vì lo ngại an ninh đang tạo ra lỗ hổng ngược. Theo Fortune, khi nền tảng Hugging Face bị một tác nhân AI tự động tấn công hàng loạt, họ không thể dùng mô hình biên của một công ty Mỹ hàng đầu để ứng cứu vì các lớp bảo vệ (guardrail) của mô hình đó khiến nó không thể phân biệt được người đang xử lý sự cố với kẻ tấn công — buộc Hugging Face phải chuyển sang mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc để phân tích vụ việc. Đây là hệ quả trực tiếp của việc chính quyền Trump từng dùng kiểm soát xuất khẩu để chặn phân phối một số phiên bản Fable sau khi phát hiện lỗ hổng jailbreak trong lớp bảo vệ tác vụ mạng.
Điều cần theo dõi tiếp
Cho tới nay, cả Moonshot và Bộ Tài chính Mỹ đều chưa đưa ra phản hồi chi tiết trước các cáo buộc. Việc xác minh distillation trên thực tế rất khó — một số chuyên gia đã bày tỏ nghi ngờ rằng Kimi K3 có thể chủ yếu được tạo ra từ chưng lọc Fable như cáo buộc. Nếu Washington không đưa ra bằng chứng kỹ thuật cụ thể trước khi hành động, đây sẽ chỉ là một đòn cảnh báo chính trị hơn là một biện pháp thực thi có cơ sở. Điều đáng theo dõi tiếp là liệu Bộ Thương mại có chính thức đưa Moonshot vào Entity List hay không, và liệu lỗ hổng thuê máy chủ GB300 ở nước thứ ba như Thái Lan có bị siết lại — bởi nếu không, mọi lệnh cấm xuất khẩu chip sẽ tiếp tục chỉ mang tính hình thức.