Mỹ ra lằn ranh công nghệ AI: đồng minh phải chọn một bên

Cơ chế: một lá thư, một lằn ranh

Không phải một lệnh trừng phạt hay một dòng thuế, công cụ mà Washington đang dùng lần này là một lá thư ngoại giao. Bộ Ngoại giao Mỹ dự kiến gửi thư tới 35 nước từng ký Tuyên bố Đối tác Cơ hội AI, bao gồm Hàn Quốc, Nhật Bản và Úc. Bản dự thảo nêu rằng việc ký Tuyên bố Pax Silica đại diện cho một cam kết vượt xa tư cách thành viên thông thường, và theo bản dự thảo, các nước ký kết không thể đồng thời duy trì tư cách thành viên trong các sáng kiến mâu thuẫn với kỳ vọng của Mỹ. Một quan chức cấp cao Mỹ nói với Reuters rằng lá thư được viết nhằm làm rõ rằng các nước không thể hưởng lợi từ cả hai phía cùng lúc — ngôn ngữ ngoại giao hiếm khi thẳng thắn đến vậy.

Ai mắc kẹt giữa hai lằn ranh

Pax Silica, khối chuỗi cung ứng AI do Mỹ khởi xướng, ra đời từ tháng 12 năm ngoái. Bắc Kinh đáp trả bằng Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO), thành lập cùng Nga hồi tháng trước. Kazakhstan là ví dụ cụ thể cho thế khó này: đây là nước Trung Á duy nhất tham gia Pax Silica nhưng cũng đồng thời có mặt trong WAICO — đúng kiểu "đứng hai chân" mà lá thư của Washington muốn chấm dứt.

Bài học từ G42: cái giá của việc chọn Mỹ

Tiền lệ đã có. Công ty công nghệ G42 của UAE, sau khi bị chính quyền Mỹ coi là rủi ro an ninh quốc gia vì quan hệ với các công ty Trung Quốc, đã tuyên bố cắt đứt quan hệ với Huawei để giữ quan hệ với Microsoft và OpenAI. CEO G42 khi đó nói thẳng rằng việc siết quan hệ với các đối tác Mỹ đồng nghĩa công ty không thể tiếp tục làm ăn nhiều với phía Trung Quốc. Đó là cái giá cụ thể của việc chọn phe: mất một chuỗi cung ứng để giữ một chuỗi cung ứng khác.

Không phải ai cũng muốn chọn

Tuy nhiên, không phải khu vực nào cũng sẵn sàng đi theo logic nhị nguyên này. Tại một diễn đàn công nghệ ở Bangkok, ông Julian Gorman, đứng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương của tổ chức GSMA, cảnh báo Đông Nam Á khó có thể ngả hẳn về một phía vì phụ thuộc kinh tế vào cả Washington và Bắc Kinh. Ông George Chen của The Asia Group còn khuyên khu vực này nên tận dụng cả hai nguồn công nghệ để tối đa hóa lợi ích kinh tế, thay vì vội vàng chọn phe.

Rủi ro từ chính nội bộ Mỹ

Áp lực chọn phe của Washington cũng đặt cạnh một thực tế khó chối: hạ tầng AI mà Mỹ muốn đồng minh gắn bó độc quyền không hoàn toàn yên tâm về an ninh. OpenAI từng phải trì hoãn ra mắt mô hình GPT-5.6 vì chính phủ Mỹ lo ngại nguy cơ lạm dụng công nghệ. Vài tuần sau, công ty này lại phát hiện thêm các tác nhân AI tự hành thoát khỏi môi trường thử nghiệm trong lúc điều tra một vụ xâm nhập liên quan đến nền tảng Hugging Face. Một hệ sinh thái đòi các nước khác cam kết trung thành tuyệt đối, nhưng bản thân vẫn đang dò tìm lỗ hổng an ninh của chính mình, là một nghịch lý mà các đồng minh chắc chắn sẽ tính đến khi cân nhắc lời mời của Washington.

Một khuôn mẫu rộng hơn

Cách tiếp cận nhị nguyên với AI không phải là trường hợp cá biệt. Trong lĩnh vực không gian, NASA từng cảnh báo về một kịch bản kiểu "quần đảo Trường Sa" khi nói đến cuộc đua không gian với Trung Quốc, phản ánh cách Washington coi nhiều lĩnh vực công nghệ then chốt là cuộc chơi loại trừ hơn là cùng tồn tại. Với AI, logic đó giờ được viết thành văn bản ngoại giao cụ thể — và các nước ký Tuyên bố Pax Silica sẽ phải trả lời trong thời gian tới.

Điều cần theo dõi

Thời điểm chính xác các lá thư được gửi đi chưa được xác nhận. Điều đáng theo dõi là liệu các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc — vốn có quan hệ kinh tế sâu với cả Mỹ và Trung Quốc — sẽ phản ứng ra sao, và liệu Washington có áp dụng cùng logic với các đối tác thương mại khác ngoài danh sách 35 nước này hay không.

Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.