Khi chính phủ Mỹ công bố kế hoạch áp thêm thuế quan lên hàng hóa nhập khẩu — đặc biệt từ các nước châu Á, trong đó có Việt Nam — nhiều chủ tiệm, nhà nhập khẩu, và người tiêu dùng trong cộng đồng Việt-Mỹ bắt đầu đặt câu hỏi: Việc này ảnh hưởng đến tôi như thế nào? Tôi phải làm gì?
Bài viết này giải thích từng bước: thuế quan là gì, tại sao nó quan trọng với cộng đồng Việt-Mỹ, và bạn có thể làm gì để chuẩn bị — dù bạn là chủ doanh nghiệp hay chỉ đơn giản là người đi chợ mỗi tuần.
Đừng để đến khi nhận hóa đơn thuế mới xử lý — hãy theo dõi trước và tính toán mức ảnh hưởng lên chi phí nhập hàng của bạn.
Thuế quan là gì — và ai thực sự trả?
Thuế quan (tariff) là khoản thuế mà chính phủ Mỹ thu từ nhà nhập khẩu khi hàng hóa nước ngoài vào Mỹ. Nghe có vẻ như "nước kia chịu thiệt," nhưng thực tế không phải vậy.
Hãy tưởng tượng anh Tuấn ở Garden Grove nhập khẩu nước mắm và gia vị từ Việt Nam để bán ở tiệm tạp hóa của mình. Khi Mỹ áp thuế 20% lên hàng thực phẩm nhập từ Việt Nam, nhà sản xuất bên Việt Nam không tự nhiên "nộp" khoản đó. Chính anh Tuấn — nhà nhập khẩu Mỹ — mới là người phải trả thuế cho Hải quan Mỹ (U.S. Customs and Border Protection). Từ đó, anh có hai lựa chọn: tự chịu lỗ, hoặc tăng giá bán. Và đa phần, người tiêu dùng sẽ là người cảm nhận rõ nhất.
Theo Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed), các đợt tăng thuế quan lớn thường dẫn đến tăng giá tiêu dùng từ vài tháng đến một năm sau khi chính sách có hiệu lực.
Tại sao cộng đồng Việt-Mỹ bị ảnh hưởng nhiều hơn người khác?
Cộng đồng Việt-Mỹ có mối liên hệ thương mại đặc biệt mật thiết với Việt Nam — quê hương xuất khẩu hàng dệt may lớn thứ hai vào Mỹ (theo Bộ Thương mại Mỹ năm 2024), và là nguồn cung chính cho nhiều mặt hàng quen thuộc: thực phẩm chế biến, đồ gia dụng, quần áo, và nguyên liệu cho tiệm nail.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp Việt-Mỹ hoạt động trong các ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp:
- Tiệm nail (nail salon): phụ kiện như bột acrylic, gel, móng giả phần lớn nhập từ châu Á
- Tiệm tạp hóa và nhà hàng: phụ thuộc vào gia vị, nước sốt, hải sản khô nhập khẩu
- Nhà nhập khẩu quần áo và hàng may mặc: Việt Nam chiếm thị phần lớn trong ngành này
- Người gửi tiền về nhà: tỷ giá và chi phí sinh hoạt tăng ảnh hưởng gián tiếp đến sức mua của gia đình bên Việt Nam
Chủ doanh nghiệp nhỏ cần biết gì?
Nếu bạn đang nhập hàng từ Việt Nam hoặc các nước châu Á khác, điều quan trọng nhất là biết mã HS (Harmonized System code — mã số phân loại hàng hóa quốc tế) của từng mặt hàng bạn nhập. Mỗi mặt hàng có một mức thuế khác nhau, và không phải thứ gì cũng bị ảnh hưởng như nhau.
Chị Lan, chủ một tiệm nail ở Houston, chia sẻ rằng khi giá gel và bột acrylic tăng lên do thuế quan hồi năm 2018 đến 2019 (sau đợt áp thuế đầu tiên dưới chính quyền Trump), tiệm của chị phải tăng giá dịch vụ thêm 2 đến 3 đô la mỗi set để bù chi phí. Một số khách hàng khó chịu ban đầu, nhưng phần lớn chấp nhận vì giá cả ở các tiệm cạnh tranh cũng tương tự.
Kinh nghiệm rút ra: đừng để đến khi nhận hóa đơn thuế mới xử lý. Hãy theo dõi trước và tính toán xem mức thuế mới ảnh hưởng bao nhiêu phần trăm lên chi phí nhập hàng.
Ba chiến lược thích ứng cho doanh nghiệp
Chiến lược 1 — Đa dạng hóa nguồn cung. Nếu một mặt hàng bạn đang nhập từ Việt Nam bị tăng thuế mạnh, hãy khảo sát nhà cung cấp từ các nước khác như Thái Lan, Ấn Độ, hoặc ngay tại Mỹ. Không phải lúc nào cũng tìm được hàng thay thế hoàn hảo, nhưng ít nhất bạn có thêm lựa chọn để thương lượng giá.
Chiến lược 2 — Điều chỉnh giá có lộ trình. Tăng giá đột ngột khiến khách hàng bất ngờ và phản ứng tiêu cực. Thay vào đó, hãy tăng dần, giải thích rõ lý do với khách hàng quen, và xem xét giảm chi phí ở những chỗ khác (như điều chỉnh khẩu phần, đổi nhà cung cấp phụ trợ) trước khi chuyển toàn bộ chi phí sang khách.
Chiến lược 3 — Tìm hiểu miễn giảm thuế. Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), một số doanh nghiệp có thể nộp đơn xin exclusion (miễn trừ thuế quan) nếu chứng minh rằng mặt hàng đó không có nguồn cung thay thế trong nước Mỹ. Quy trình này không đơn giản, nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ đã thành công với sự hỗ trợ của luật sư thương mại hoặc hiệp hội ngành nghề.
Người tiêu dùng sẽ cảm nhận điều gì?
Với người đi chợ bình thường, ảnh hưởng rõ nhất là giá thực phẩm nhập khẩu tăng — đặc biệt là các mặt hàng châu Á như tôm khô, mắm ruốc, mì gói, nước tương, và trái cây nhiệt đới đóng hộp.
Ngoài ra, quần áo may sẵn từ Việt Nam — một trong những nguồn hàng lớn cho các chuỗi bán lẻ Mỹ — cũng có thể tăng giá. Theo Hiệp hội May mặc và Giày dép Mỹ (AAFA), người tiêu dùng Mỹ trung bình có thể mất thêm từ 300 đến 500 USD mỗi năm nếu thuế quan dệt may được áp toàn diện.
Điều này không có nghĩa là bạn phải hoảng loạn đi tích trữ hàng. Nhưng đây là thời điểm tốt để:
- So sánh giá giữa các siêu thị và cửa hàng châu Á trong khu vực
- Mua số lượng lớn những mặt hàng không dễ hỏng mà bạn dùng thường xuyên
- Cân nhắc các nhãn hiệu sản xuất tại Mỹ hoặc Mexico cho một số loại gia vị và thực phẩm chế biến
So sánh mức độ ảnh hưởng theo ngành
| Ngành | Mức độ ảnh hưởng | Lý do chính |
|---|---|---|
| Tiệm nail | Cao | Phụ kiện phụ thuộc nhập khẩu châu Á |
| Nhà hàng Việt | Trung bình đến cao | Gia vị, hải sản khô, nước sốt nhập khẩu |
| Tiệm tạp hóa châu Á | Cao | Phần lớn hàng hóa có nguồn gốc nhập khẩu |
| Bán lẻ quần áo | Trung bình | Phụ thuộc vào tỷ lệ hàng từ Việt Nam |
| Người tiêu dùng cá nhân | Thấp đến trung bình | Ảnh hưởng gián tiếp qua giá bán lẻ |
Theo dõi thông tin ở đâu?
Chính sách thuế quan thay đổi nhanh, đôi khi chỉ trong vài tuần. Để không bị bất ngờ, hãy theo dõi:
- Trang web USTR.gov — nơi đăng tải các thông báo chính thức về thuế quan
- Cổng thông tin HTS.usitc.gov — tra cứu mức thuế theo mã HS của từng mặt hàng cụ thể
- Phòng Thương mại địa phương — nhiều thành phố như Houston, San Jose, và Westminster có các buổi thông tin cho doanh nghiệp nhỏ
- Hiệp hội Doanh nhân Việt-Mỹ tại địa phương, nơi thường có luật sư và chuyên gia tư vấn miễn phí hoặc chi phí thấp
Điểm mấu chốt cần nhớ
Thuế quan không phải điều mới, và cộng đồng Việt-Mỹ đã từng vượt qua những đợt biến động tương tự. Điều quan trọng là hiểu đúng cơ chế — để không hoảng loạn, không bị bất ngờ, và đưa ra quyết định kinh doanh hoặc tiêu dùng một cách chủ động.
Nếu bạn là chủ doanh nghiệp, hãy bắt đầu từ việc kiểm tra lại danh sách hàng nhập khẩu và mức thuế hiện tại ngay hôm nay. Nếu bạn là người tiêu dùng, hãy để mắt đến giá cả và không ngại hỏi chủ tiệm tại sao giá thay đổi — câu trả lời thường sẽ giúp bạn hiểu hơn về bức tranh toàn cảnh.