ICE bị cáo buộc coi thường lệnh tòa: giới hạn nào cho người diện trục xuất?

Hãy hình dung một người tị nạn lớn tuổi ở Bắc Virginia, đã sống hợp pháp tại Mỹ hàng chục năm với lệnh giám sát thay vì bị giam giữ, vì tòa di trú từng xác định ông không thể bị trả về nước gốc do nguy cơ bị ngược đãi. Trường hợp giả định này phản ánh đúng cơ chế đang bị phanh phui trong vụ kiện tại Louisiana: một lệnh bảo vệ do thẩm phán liên bang ban hành không có nghĩa là ICE sẽ tuân thủ nó.

Vụ việc trung tâm là của ông Ibrahim Mohammed, một cư dân Maryland từng được cấp quy chế tị nạn từ Ethiopia. Sau khi mất quy chế này vì một bản án hình sự, ông vẫn được bảo vệ khỏi trục xuất theo Công ước Chống Tra tấn vì thẩm phán di trú xác định ông có thể bị tra tấn nếu về nước. Tuy nhiên, ICE đã bắt lại ông ba lần bất chấp hai lệnh trả tự do liên tiếp của thẩm phán liên bang John W. deGravelles. Ông Vernon Liggins, khi đó là phó giám đốc phụ trách văn phòng ICE Baltimore, bị cáo buộc ra lệnh bắt giữ trái lệnh tòa hồi tháng 7/2026 và hiện đối mặt phán quyết về tội coi thường, dự kiến được tòa đưa ra vào thứ Tư 19/8/2026.

Điều đáng chú ý là ICE còn tìm cách trục xuất ông Mohammed sang Eswatini, một quốc gia ông không có liên hệ gì, trong khi Washington đã trả 5,1 triệu USD để nước này nhận người bị trục xuất diện nước thứ ba. Đây không phải sự việc đơn lẻ.

Một mô hình lặp lại trên toàn quốc

Tại Minnesota, một thẩm phán liên bang cũng từng triệu tập công tố viên liên bang và nhiều quan chức ICE ra tòa vì vi phạm lệnh tòa lặp đi lặp lại, bao gồm việc không trả lại điện thoại, tiền mặt và hộ chiếu cho người bị giam đã được thả. Một vụ khác gây chú ý là ông Emilio Pena Jimenez, bị trục xuất sang Mexico dù có hai lệnh tòa yêu cầu trả tự do, và theo hồ sơ tòa án, ông có thể đã không được tiếp cận luật sư trước khi ký giấy tờ trục xuất không dịch sang tiếng Tây Ban Nha.

Quy mô vấn đề còn lớn hơn khi nhìn vào số liệu. Tại Minnesota, chính quyền liên bang bị ghi nhận vi phạm 96 lệnh tòa trong 74 vụ riêng biệt chỉ trong tháng 1/2026, con số mà chính thẩm phán Patrick Schiltz cho rằng bị đánh giá thấp. Cùng thời điểm, số đơn kiện habeas corpus (yêu cầu tòa xem xét tính hợp pháp của việc giam giữ) đã đạt 500 vụ chỉ trong chưa đầy một tháng, trên đà vượt gấp đôi tổng số cả năm 2025.

Vì sao điều này liên quan đến cộng đồng người Việt

Khác với chính sách nhập cư nói chung, nhóm chịu tác động trực tiếp ở đây là những người đang giữ lệnh giám sát hoặc từng có lệnh bảo vệ khỏi trục xuất theo diện tị nạn hoặc Công ước Chống Tra tấn, kể cả người cao tuổi thế hệ tị nạn đầu tiên từng vướng vấn đề pháp lý trong quá khứ. Với nhóm này, một lệnh tòa bảo vệ không còn là điểm dừng cuối cùng nếu cơ quan thực thi sẵn sàng phớt lờ nó và chấp nhận rủi ro bị xử tội coi thường sau đó.

Điều cần theo dõi tiếp theo là phán quyết sắp tới của tòa án tại Louisiana. Nếu tòa thực sự xử ông Liggins tội coi thường, đây sẽ là tiền lệ pháp lý hiếm hoi buộc lãnh đạo ICE phải chịu trách nhiệm cá nhân, thay vì chỉ cơ quan bị khiển trách chung chung. Ngược lại, nếu tòa không ra phán quyết cứng rắn, các luật sư di trú nhiều khả năng sẽ tiếp tục chứng kiến mô hình tương tự lan rộng, như đã thấy ở cả Louisiana lẫn Minnesota.

Với người đang giữ lệnh giám sát hoặc visa diện bảo vệ, bài học thực tế là giữ liên lạc chặt chẽ với luật sư di trú và lưu giữ đầy đủ hồ sơ mọi lệnh tòa liên quan đến trường hợp của mình, vì chính hồ sơ đó có thể là căn cứ duy nhất để phản bác nếu ICE hành động trái lệnh.