Cuộc chạy đua 90 ngày: Tòa Tối cao Mỹ đối mặt áp lực quyết định số phận phiếu bầu qua thư trước bầu cử giữa kỳ

Ba tháng trước ngày bầu cử giữa kỳ 03/11/2026, số phận của hàng chục triệu lá phiếu gửi qua bưu điện đang nằm trong tay chín thẩm phán ở Washington, và bên nào cũng nói rằng thời gian không còn nhiều.

Hôm thứ Tư 12/08/2026, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đề nghị Tòa án Tối cao Mỹ nhanh chóng ra phán quyết về sắc lệnh hành pháp giới hạn bỏ phiếu qua thư, chỉ một ngày sau khi một thẩm phán liên bang mở rộng phạm vi lệnh cấm áp dụng sắc lệnh này ra toàn quốc thay vì chỉ 23 tiểu bang và thủ đô Washington như trước đó. Đây không phải là một cuộc tranh cãi pháp lý trừu tượng. Nó quyết định liệu Bộ An ninh Nội địa (DHS) và Bưu điện Mỹ có được phép, chỉ vài tuần trước ngày bỏ phiếu, dựng lên một hệ thống danh sách cử tri mới, kiểm soát ai được gửi và nhận phiếu bầu qua thư hay không.

Đồng hồ pháp lý chạy nhanh hơn bộ máy hành chính

Sắc lệnh mà Tổng thống Trump ký ngày 31/03/2026 có ba nhánh chính, theo mô tả của SCOTUSblog: yêu cầu DHS lập danh sách công dân trưởng thành đủ điều kiện bầu cử ở từng tiểu bang và gửi cho các tiểu bang ít nhất 60 ngày trước bầu cử liên bang; giao cho Bộ trưởng Tư pháp Mỹ quyền điều tra, truy tố quan chức địa phương phát phiếu bầu liên bang cho người không đủ điều kiện; và bắt buộc Bưu điện Mỹ chỉ được chuyển phiếu bầu qua thư cho những người có tên trong danh sách do chính cơ quan này lập ra.

Ba lớp quy định đó nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng theo Los Angeles Times, Bưu điện Mỹ đã vận chuyển gần 100 triệu lá phiếu qua thư trong năm 2024, và khoảng 30% cử tri toàn quốc dùng hình thức này để bỏ phiếu. Nói cách khác, sắc lệnh đụng vào một kênh bỏ phiếu mà gần một phần ba nước Mỹ đang phụ thuộc, chỉ vài tháng trước một kỳ bầu cử.

Vấn đề nằm ở nhịp độ. Sắc lệnh ký từ cuối tháng 3/2026, nhưng đến cuối tháng 5/2026 các cơ quan liên bang vẫn còn đang cân nhắc cách thực thi, và một thẩm phán do ông Trump bổ nhiệm, ông Carl Nichols, từ chối chặn khẩn cấp sắc lệnh với lý do còn quá sớm vì các chỉ thị chưa được triển khai trên thực tế. Thế nhưng khi vụ việc chuyển sang tòa án liên bang ở Boston, thẩm phán Indira Talwani lại đi đến kết luận ngược lại đối với kỳ bầu cử giữa kỳ sắp tới: bà cho rằng sắc lệnh đã tạo ra một tình thế cấp bách buộc các tiểu bang phải phản ứng ngay, không cần đợi quy định cuối cùng mới được ban hành mới có quyền khởi kiện.

Ai thắng, ai thua nếu Tòa Tối cao ra tay

Hai mươi ba tiểu bang do California dẫn đầu, cùng thủ đô Washington, là bên đứng ra kiện và hiện đang được lệnh cấm của thẩm phán Talwani bảo vệ. Trong đơn gửi Tòa Tối cao hôm 03/08/2026, nhóm này lập luận rằng việc áp đặt quy định mới về phiếu bầu qua thư vào thời điểm này trong năm bầu cử là quá muộn, và nguy cơ sai sót sẽ khiến cử tri hợp lệ bị báo nhầm là không có tên trong danh sách được liên bang phê duyệt. Nhóm 23 tiểu bang này đặc biệt nhấn mạnh nhóm cử tri khuyết tật và cử tri ở vùng nông thôn là những người dễ bị tước quyền bỏ phiếu nhất nếu hệ thống mới vận hành trục trặc.

Thẩm phán Talwani, trong phán quyết mở rộng lệnh cấm ra toàn quốc, đi xa hơn khi khẳng định nhánh hành pháp không có thẩm quyền hiến định để điều chỉnh việc tổ chức bầu cử, đồng thời chỉ ra rằng chính quyền chưa hề đưa ra bất kỳ bằng chứng nào về gian lận phiếu bầu vắng mặt trên diện rộng. Bà cũng dẫn Đạo luật Ghi danh Cử tri Liên bang, vốn cấm các tiểu bang xóa tên cử tri khỏi danh sách trong vòng 90 ngày trước bầu cử, để lập luận rằng chính sắc lệnh của ông Trump đang tạo ra một dạng xáo trộn tương tự ngay trước thềm bầu cử.

Phía chính quyền liên bang, thông qua Tổng Biện lý Sự vụ D. John Sauer, giữ một lập trường có phần mâu thuẫn nội tại: vừa nói rằng sắc lệnh chưa thể bị kiện vì các cơ quan chưa ban hành quy định cuối cùng, vừa nói rằng chính quyền cần được phép thực thi một quy định có hiệu lực trước ngày bầu cử. Ông Sauer cảnh báo rằng nếu Tòa Tối cao không hành động ngay, các lệnh của tòa cấp dưới sẽ ngăn chính phủ triển khai sắc lệnh trước cuộc bầu cử liên bang tháng 11/2026. Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 1 tại Boston đã từ chối tạm hoãn phán quyết của thẩm phán Talwani, với lý do rằng ngay cả chính chính quyền liên bang và 12 tiểu bang ủng hộ sắc lệnh cũng không đứng ra bảo vệ tính hợp pháp của văn bản này trước tòa.

Khi hai tòa phúc thẩm không đồng ý với nhau, quả bóng rơi vào tay Tòa Tối cao

Điều khiến vụ việc trở nên đặc biệt cấp bách là sự phân liệt giữa các tòa án. Nhóm 12 tiểu bang do Alabama dẫn đầu, ủng hộ sắc lệnh, dẫn ra hai phán quyết gần đây của Tòa Phúc thẩm Khu vực Columbia liên quan đến cùng sắc lệnh này, một phán quyết cho rằng còn quá sớm để khởi kiện và một phán quyết khác cho phép sắc lệnh được khôi phục hiệu lực trên cùng cơ sở lập luận đó. Nói cách khác, hai vòng phúc thẩm khác nhau đang đưa ra hai kết luận trái ngược về cùng một câu hỏi pháp lý cơ bản: liệu một sắc lệnh hành pháp có thể bị thách thức trước khi quy định thực thi được hoàn tất hay không.

Đây chính là loại xung đột giữa các tòa phúc thẩm mà Tòa án Tối cao thường được viện dẫn để biện minh cho việc can thiệp khẩn cấp. Tuy nhiên, can thiệp khẩn cấp trong một vụ liên quan trực tiếp đến quy trình bầu cử luôn đi kèm rủi ro chính trị lớn cho chính tòa án: bất kỳ phán quyết nào, dù nghiêng về phía nào, cũng sẽ bị diễn giải như một hành động can thiệp vào cuộc bầu cử đang đến gần. Tòa Tối cao cho đến nay vẫn chưa ban hành lệnh tạm hoãn hành chính mà ông Sauer yêu cầu, một khoảng lặng có thể phản ánh sự thận trọng nội bộ hơn là chỉ đơn thuần là quy trình thủ tục chậm.

Bang Georgia đi một hướng khác: xây niềm tin thay vì siết luật

Trong khi cuộc chiến pháp lý liên bang diễn ra, một số tiểu bang chọn cách tiếp cận hoàn toàn khác để đối phó với nghi ngờ về tính toàn vẹn bầu cử. Tại Georgia, Bộ trưởng Ngoại vụ tiểu bang Brad Raffensperger, một thành viên Đảng Cộng hòa, vừa khởi động một lực lượng đặc nhiệm lưỡng đảng gồm cựu quan chức dân cử của cả hai đảng, nhân viên bầu cử cấp quận và các chuyên gia khác, với mục tiêu công khai là củng cố niềm tin của cử tri vào kết quả bầu cử giữa kỳ. Thành viên của nhóm bao gồm cựu Thống đốc Dân chủ Roy Barnes, cựu Thượng nghị sĩ Cộng hòa Saxby Chambliss, cựu Dân biểu Cộng hòa Drew Ferguson và cựu Thị trưởng Atlanta Shirley Franklin thuộc Đảng Dân chủ.

Sự tương phản đáng chú ý: trong khi Tòa Bạch Ốc theo đuổi một cơ chế kiểm soát tập trung từ liên bang, được bảo vệ bằng lập luận rằng gian lận bỏ phiếu qua thư là một nguy cơ có thật, thì một quan chức Cộng hòa cấp tiểu bang lại chọn xây dựng niềm tin thông qua sự đồng thuận lưỡng đảng ở cấp địa phương. Giám đốc bầu cử Quận Muscogee, bà Nancy Boren, một trong hai quan chức bầu cử cấp quận được mời vào lực lượng đặc nhiệm này, nhấn mạnh rằng việc để những người trực tiếp vận hành bầu cử có tiếng nói trong các cuộc thảo luận chính sách là điều quan trọng. Đây là một minh chứng cho thấy không phải mọi phản ứng trước lo ngại về bầu cử đều phải đi qua con đường đối đầu pháp lý ở cấp liên bang.

Vì sao cử tri gốc Á, trong đó có cộng đồng người Việt, nằm ngay giữa lằn ranh

Cử tri gốc Việt tại Mỹ, đặc biệt là người lớn tuổi tại Quận Cam, Houston hay Vùng Vịnh, từ lâu đã dùng phiếu bầu qua thư như một công cụ tiếp cận thiết thực, nhất là với những người gặp khó khăn về tiếng Anh hoặc di chuyển. Thẩm phán Talwani, trong phán quyết của mình, đặc biệt nêu tên nhóm cử tri cần hỗ trợ phiên dịch cùng với cử tri khuyết tật, cử tri vùng nông thôn và sinh viên học xa nhà là những nhóm sẽ chịu thiệt hại trực tiếp nếu hệ thống danh sách mới của liên bang gây ra sai sót. Nếu một cử tri gốc Việt lớn tuổi bất ngờ không có tên trong danh sách được duyệt của Bưu điện Mỹ, chỉ vài tuần trước ngày bầu cử, khả năng khắc phục kịp thời gần như bằng không, đúng như lo ngại mà nhóm 23 tiểu bang trình bày trước Tòa Tối cao.

Điều này không chỉ là lo ngại lý thuyết. Theo NPR, trong cuộc bầu cử năm 2024, số cử tri có đăng ký thuộc Đảng Dân chủ dùng hình thức bỏ phiếu qua thư nhiều hơn số cử tri Cộng hòa, một chi tiết khiến những người phản đối sắc lệnh xem đây là một công cụ mang màu sắc đảng phái hơn là một biện pháp chống gian lận trung lập. Với cộng đồng người Việt tại Mỹ, vốn có xu hướng bỏ phiếu đa dạng về đảng phái và không ít người lớn tuổi phụ thuộc vào phiếu bầu qua thư vì lý do sức khỏe, bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào trong quy trình xác minh danh sách cử tri cũng có nguy cơ tạo ra rào cản tiếp cận, bất kể xu hướng chính trị của người bỏ phiếu.

Nhận định: nhiều khả năng Tòa Tối cao sẽ chọn giữ nguyên hiện trạng, ít nhất cho kỳ bầu cử này

Xét về mặt thời gian, ba tháng còn lại trước ngày 03/11/2026 gần như không đủ để bất kỳ cơ quan liên bang nào xây dựng, công bố và vận hành trơn tru một hệ thống danh sách cử tri toàn quốc mới mà không gây ra sai sót diện rộng. Đây chính là lập luận cốt lõi mà cả thẩm phán Talwani lẫn nhóm 23 tiểu bang đưa ra, và nó có sức nặng thực tế hơn là thuần túy pháp lý. Một Tòa Tối cao vốn đã thận trọng với các vụ việc liên quan trực tiếp đến cơ chế bầu cử sát ngày bỏ phiếu nhiều khả năng sẽ ưu tiên giữ nguyên trạng, tức để lệnh cấm của tòa cấp dưới tiếp tục có hiệu lực cho riêng kỳ bầu cử giữa kỳ này, thay vì mở đường cho một sự thay đổi lớn về quy trình vào phút chót. Điều đó không có nghĩa là sắc lệnh của ông Trump sẽ bị vô hiệu hóa vĩnh viễn: câu hỏi về thẩm quyền của tổng thống trong việc điều chỉnh bầu cử liên bang, và ranh giới giữa quyền của tiểu bang theo Hiến pháp với quyền hành pháp liên bang, vẫn còn nguyên đó để được xét xử đầy đủ sau khi mùa bầu cử này khép lại.

Cái giá thực sự của cuộc tranh chấp này không nằm ở phòng xử án, mà ở hộp thư của hàng chục triệu cử tri Mỹ, trong đó có không ít gia đình người Việt, những người chỉ muốn biết chắc một điều đơn giản: lá phiếu họ gửi đi có được tính hay không.

Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.