Chủ tịch Hội Khoa học Hoàng gia Anh tái đắc cử giữa tranh cãi, đối mặt vấn đề Elon Musk

LONDON – Nhà di truyền học từng đoạt giải Nobel, Sir Paul Nurse, 76 tuổi, đã được bổ nhiệm làm chủ tịch Hội Khoa học Hoàng gia Anh (Royal Society) nhiệm kỳ thứ hai. Đây là một sự kiện hiếm hoi, chưa từng có tiền lệ trong nhiều thế kỷ qua tại viện hàn lâm này.

Việc tái bổ nhiệm ông đã gây ra tranh cãi. Một số thành viên cho rằng đã đến lúc tổ chức nên có một nữ chủ tịch, và lựa chọn này tạo ấn tượng rằng đây là một 'câu lạc bộ của các quý ông'. Ông Nurse thừa nhận mình 'già, da trắng, là đàn ông' nhưng nhấn mạnh rằng ông được bầu với 2/3 số phiếu ủng hộ.

Ông cho biết vị trí này không được trả lương và khó tìm người đảm nhiệm do áp lực công việc. Nhiệm kỳ mới của ông đối mặt với thách thức liên quan đến thành viên Elon Musk. Một số nhà khoa học yêu cầu có hành động kỷ luật đối với Musk sau các phát ngôn và vai trò của ông trong việc cắt giảm ngân sách nghiên cứu ở Mỹ. Tuy nhiên, ông Nurse cho rằng việc trục xuất chỉ nên xảy ra nếu thành tựu khoa học của một thành viên bị chứng minh là gian lận. Ông cũng bày tỏ lo ngại về sự trỗi dậy của 'chủ nghĩa dân túy cánh hữu' và các vấn đề về hệ thống thị thực của Anh đang cản trở các nhà nghiên cứu trẻ.

Vụ việc tái bổ nhiệm Sir Paul Nurse không chỉ đơn thuần là một câu chuyện nội bộ của giới học thuật Anh. Nó phơi bày một cuộc giằng co sâu sắc hơn bên trong các định chế lâu đời của phương Tây: giữa việc tôn vinh thành tựu cá nhân và áp lực phải thay đổi để trở nên đa dạng và hợp thời hơn. Lời thừa nhận của ông Nurse về việc mình là người 'già, da trắng, đàn ông' cho thấy ông nhận thức rõ về sự chỉ trích, nhưng việc ông vẫn được bầu cho thấy giá trị truyền thống về kinh nghiệm và uy tín vẫn còn sức nặng.

Tuy nhiên, vấn đề gai góc nhất chính là trường hợp Elon Musk. Đây là một bài kiểm tra về vai trò của Hội Khoa học Hoàng gia trong thế kỷ 21. Tổ chức này chỉ đơn thuần là nơi vinh danh các thành tựu khoa học trong quá khứ, hay còn là một người bảo vệ cho các nguyên tắc khoa học trong hiện tại? Quan điểm của ông Nurse – chỉ trục xuất thành viên vì gian lận khoa học – là một lập trường rất hẹp và mang tính truyền thống. Lập trường này có nguy cơ khiến Hội trở nên bất lực trước một thành viên có ảnh hưởng toàn cầu nhưng lại có những hành động chính trị bị cho là đi ngược lại tinh thần khoa học.

Chúng tôi nhận thấy sự trớ trêu khi ông Nurse bày tỏ lo ngại về 'chủ nghĩa dân túy cánh hữu' vốn tấn công vào sự thật và lý lẽ, trong khi chính tổ chức của ông lại lúng túng trong việc xử lý một nhân vật có liên hệ mật thiết với phong trào này. Cách Hội Khoa học Hoàng gia giải quyết bài toán Elon Musk sẽ gửi đi một thông điệp quan trọng ra toàn thế giới về cách giới tinh hoa khoa học đối đầu với làn sóng chính trị dân túy.

Cuộc tranh luận này không có tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp nhỏ hay vấn đề thị thực của người Mỹ gốc Việt. Tuy nhiên, đối với giới học thuật và chuyên gia công nghệ gốc Việt, câu chuyện về sự cân bằng giữa công trạng và sự đa dạng, cũng như thái độ của giới khoa học trước các nhân vật quyền lực như Elon Musk, là một chủ đề quen thuộc và đáng quan tâm trong môi trường làm việc tại Mỹ.